٢. استاد سيدعليرضا حسينى: نامبرده مسئول گروه رجال مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى و داراى سابقه طولانى پژوهش، تحقيق و تدريس در زمينه علوم، رجال و حديث است. مهم‌ترين فعاليتهاى ايشان در سالهاى اخير به شرح زير است:

الف) مديريت علمى و اجرايى نرم‌افزار رايانه‌اى درايةالنور ويژه بررسى اسناد روايات كتب اربعه شيعه، كه از سوى مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى عرضه شده است.

ب) تحقق و تصحيح اسناد روايات كتاب الكافى، كه با هدف انتشار متنى مصحح و منقح از اين كتاب در مؤسسه فرهنگى دارالحديث در حال اجراست.

ج) تدريس در زمينه حديث‌شناسى مهدويت در مركز تخصصى مهدويت.

مجموعه معارف مهدوى در مقايسه با مجموعه معارف دينى ما چه جايگاهى دارد و در چه مرتبه‌اى از اين معارف قرار مى‌گيرد؟

آقاى طباطبايى: شايد بتوان گفت در مباحث مربوط به امامت، معارف مهدوى، بالاترين حجم روايات را به خود اختصاص مى‌دهد؛ حتى نسبت به رواياتى كه در خصوص امام على (ع) وارد شده‌اند. نكته مهم در اين زمينه اين است كه بسيارى از اين روايات كه به اصل بحث مهدويت پرداخته‌اند بين شيعه و سنى مشترك است؛ يعنى جزء مشتركات ما با اهل سنت است.

اما اگر بخواهيم بگوييم كه در زمينه چه مباحثى روايات بيشترى وارد شده است، بايستى به صورت جزئى‌تر بررسى كرد.

اصل ظهور امام مهدى (ع) يا قيام ايشان، از جمله مسائلى است كه جزء متواترات و مسلمات است؛ يعنى هم روايات شيعه و هم روايات سنى در مورد آن بسيار ذكر شده است. اگر از نظر شيعه بخواهيم به اين قضيه نگاه كنيم، رواياتى كه مى‌گويند پس از پيامبر (ص) دوازده امام خواهند آمد يا رواياتى كه در آنها آمده است زمين هيچگاه خالى از حجت نيست- كه از آنها استفاده مى‌شود در هر زمانى، امامى بايد حاكم باشد و يا حضور داشته باشد- فراوان‌تر از ديگر روايات نقل شده‌اند و در بعضى موارد هم با اهل سنت اشتراك داريم.

در بعضى از مباحث، روايات كمترى وجود دارد. اين نكته را هم بايد در نظر داشت كه روايات مربوط به اشراط الساعة يا نشانه‌هاى نزديكى قيامت با روايات مربوط به نشانه‌هاى ظهور امام مهدى (ع) در منابع خلط شده كه بايستى در مراحل بعدى تمييز داده شود. اجمالًا مى‌توان گفت در مباحث مربوط به امامت، روايات امام مهدى (ع) حجم انبوهى را تشكيل مى‌دهد.

در اين زمينه، برخى از آمارها نقل مى‌شود كه مثلًا نزديك به شش هزار روايت در زمينه مباحث مهدوى نقل شده است كه اين رقم حجم بسيار بالايى از معارف دينى را دربر مى‌گيرد. نظر شما در اين مورد چيست و تا چه ميزان آن را درست مى‌دانيد؟

آقاى طباطبايى: پاسخ اين سؤال مقدار زيادى بستگى به تبيين تعريف حديث دارد؛ چون در تعريف حديث اختلاف نظر وجود دارد. برخى معتقدند اگر متن واحدى از طرق گوناگون يا در كتابهاى متفاوتى نقل شده باشد چند روايت تلقى مى‌شود و برخى معتقدند كه نه يك روايت بيشتر محسوب نمى‌شود. مثلًا؛ روايات مشهور مربوط به ظهور امام زمان (ع) كه در آن آمده است إنّه يملا الارض قسطاً و عدلًا بعد ماملئت ظلماً و جوراً در مجموع كتب شيعى و سنى از تعداد زيادى از معصومين (ع) حتى خود امام زمان (ع) نقل شده است. سه كتاب از صحاح ستّة و سى تا چهل مصدر از كتب ديگر اهل سنت نيز اين روايت را نقل كرده‌اند. حال اين سؤال مطرح مى‌شود كه آيا اين روايت مجموعاً يك يا دو روايت محسوب مى‌شود يا صد روايت؟ اين اختلاف نظر باعث مى‌شود برآورد ما از تعداد روايات تغيير كند. اما مجموعاً مى‌توان‌