در قسمت اول مقاله گفته شد، همانطور كه عصر غيبت به دو بخش صغرى و كبرى تقسيم شد عصر ظهور هم به دو قسمت اصغر و اكبر تقسيم ميشود. همچنين گفته شد لازم است هر كسى با نشانه هاى ظهور چنان آشنا شود كه در دام مدعيان دروغين مهدويت نيفتد. در اين شماره، بخش دوم از مقدماتى را كه لازم است پيش از پرداختن به حوادث شش ماهه دوم آخرين سال غيبت مد نظر قرار گيرند با بررسى ميكنيم:

همه انسان‌ها و كشورها خصوصاً امت اسلامى پيش از ظهور حضرت بقية الله (ع) به شرايط سخت و سياهى كه ناشى از ظلم و جور و انحراف آن زمان است مبتلا خواهند شد. اين نكته را مى‌توان از اين حديث متواتر حضرت رسول اكرم (ص) برداشت كرد كه فرمودند: «همانا مهدى (ع) زمين را همانطور كه از ظلم و جور پر شده باشد مملو از قسط و عدل مى‌گرداند».

با رجوع به احاديث و روايات معصومين (ع) اخبار و نكاتى را مى‌بينيم كه سختى و فساد موجود در آن زمان را به تصوير مى‌كشند. مضاف بر اينكه بعضى از آنها به برخى حوادث خاص و معين هم اشاره مى‌كنند. براى واضح‌تر شدن موضوع مى‌توان اين احاديث را چنين طبقه بندى كرد:

١. رواياتى كه به پر شدن زمين از ظلم و جور خبر مى‌دهند:

مضمون اين بخش متواتراً در روايات آمده و در احاديث به مساله پر شدن زمين از ظلم و جور پيش از ظهور حضرت ولى عصر (ع) تصريح شده است.[١]

٢. رواياتى كه به پديد آمدن فتنه‌ها و شدت يافتن و زياد شدن جريان‌هاى ترسناك مى‌پردازند.[٢] حديثى از امام صادق (ع) نقل شده كه مفصلًا به فتنه‌هاى گمراه كننده و خوفناك آن زمان مى‌پردازند و حديث ذيل را مى‌توان از اين دسته شمرد:

امام جواد (ع) فرمودند:

قائم (ع) قيام نخواهد كرد مگر به دنبال خوف و هراس جدّى، زلزله‌ها، فتنه‌ها، بلايا و طاعونى كه (مردم) بدان مبتلا شده باشند و شمشير بران (جنگ نمايان) ميان اعراب و اختلاف زياد مردم و تفرقه مذهبى آنها و تعدد اديان و مذاهب و تغيير و تحوّل آنها و ...[٣]

قابل ذكر است كه فتنه معانى مختلفى دارد كه به طور خلاصه از اين قرار است:

الف) مورد امتحان و آزمايش قرار گرفتن؛

ب) كفر، گمراهى و گناه؛

ج) به وجود آمدن اختلاف نظر در ديدگاه‌هاى مردم؛

د) كشتار و جنگ‌هايى كه ميان مردم واقع مى‌شود.

٣- احاديثى كه اظهار ناشكيبايى (جزع) ناشى از سختى روزگار و گرفتارى شديد مردم را در آن زمان بيان مى‌كنند:

«مؤمنان در عصر غيبت از گرفتارى شديد، بلاى طولانى و كم طاقتى و هراس رنج مى‌برند و به همين خاطر وقتى شخصى از كنار قبر برادرش مى‌گذرد مى‌گويد: كاش من به جاى او بودم ...»[٤] واضح است كه جزع و به تبع آن آرزوى مرگ نتيجه فشار سختى‌ها و مصيبت‌هايى است كه شخص در جامعه گمراه و منحرف با آن مواجه مى‌باشد.

٤. اخبارى كه به وجود حيرت (سردرگمى) و تزلزل در افكار و اعتقادات مى‌پردازند:

از اين جمله حديثى است كه از امير المومنين على (ع) نقل شده كه در ميان صحبت‌هايشان راجع به حضرت مهدى (ع) فرمودند: «غيبت و حيرتى پيش خواهد آمد كه دسته‌اى طى آن گمراه مى‌شوند و دسته‌اى ديگر هدايت مى‌يابند كه اين حيرت ممكن است از جنبه‌هاى مختلفى پيش آمده باشد[٥]

سرگردانى در عقايد دينى نتيجه جريانات باطلى است كه با جهالت و كنار گذاشتن تفكّر در ميان امت روبرو مى‌گردد.[٦] بدين معنا كه طولانى بودن مدت غيبت حضرت باعث مى‌شود كه مردم به شك بيفتند و در مورد مقام ايشان اختلاف پيدا كنند و يا اينكه حيرت در باره وجوب جهاد بدون وجود رهبرى بلند مرتبه و انقلابى پيش آمده باشد.

٥. اخبارى كه دلالت بر جنگ‌ها و كشتارها مى‌كنند:

احاديث شريف وضعيت سياسى عصر ظهور را با خصوصيت عدم ثبات (سياسى) و كثرت جنگ‌ها وكشتارها توصيف مى‌كنند: