ذات و صفات و شناخت تعينات و كيفيت مبدأ و معاد و مسأله جبر و تفويض را مورد بحث قرار داده و در هر مورد به برهان عقلى و گواه نقلى براى صحت مدعاى خود متوسل شده است. علاوه بر اين از آنجا كه شيخ عارفى است روشن ضمير و سالكى منسلك بر طريق حق از حكمت ذوقى نيز بهره‌اى كافى داشته لذا عقل و نقل و ذوق را بهم آميخته است، چنانكه خود مى‌فرمايد: «بر صاحبدلان اهل بصيرت پوشيده نيست كه مبدأ جمله مشكلات و معضلات نظرى و ماده اختلاف موحد و متكلم و حكيم منحصر است در اين ابحاث و از فضل باريتعالى در اين كتاب به حد يقين رسيد- بر وفق نقل و عقل و ذوق».

با رعايت نكات فوق بايد اذعان داشت كه اين رساله در نوع خود، لااقل در زبان پارسى، بى‌نظير است و اگر سوانح شيخ احمد غزالى- قدّس سرّه- را از شاهكارهاى عرفان عاشقانه به زبان فارسى بدانيم، حق اليقين را نيز مى‌توان يكى از بهترين متون اصلى عرفان نظرى در اين باره قلمداد كنيم. قدر مسلم اين است كه اين گفتارها همه از سوى حق است كه به زبان دل اين دو عارف بزرگ جارى شده و از خامه ايشان تراوش كرده است، چنانكه شيخ خود مى‌نويسد كه اين گفتار را «حضرت عزت از خزانه غيب بدين ضعيف كرامت فرمود».

در تصحيح متن حاضر علاوه بر نسخه چاپ سنگى (نسخه ه) در ضمن مجموعه‌اى تحت عنوان «عوارف المعارف»، تهران ١٢٨٣ شمسى از نسخه‌هاى خطى زير استفاده شده است.

نسخه الف‌ متعلق به كتابخانه مركزى دانشگاه تهران تحت شماره ٢٩٢٧