و تحقق‌[١] ولايت در وحدت كه: لا يسعنى فيه ملك مقرب، و اگرچه قوت نبوت به حسب قوت ولايت است، كه نور او به مثابت نور قمر از آفتاب كه آن نبوت است مستفاد است، ليكن مخالفت از وجه وحدت و كثرت است‌[٢] كه: وَ تَرَى الشَّمْسَ إِذا طَلَعَتْ تَّزاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذاتَ الْيَمِينِ وَ إِذا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذاتَ الشِّمالِ‌ (١٨/ ١٧).

نكته‌- مبدأ ولايت غير نبى نبوت است و مبدأ نبوت نبى ولايت: قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي‌ (٣/ ٣١).

دقيقه‌- باشد كه ولى غير نبى از خاصيت متابعت به مقامى برسد كه از ولايت نبى بدو فيض رسد، و اتحاد تا غايتى انجامد كه نبى از وجه نبوت محض در بعضى امور تابع وى شود، و به حقيقت متابعت خود كرده باشد در مرتبه دوم، و حينئذ[٣] اثبات مخالفت در غير نبوت خاتم النبيين ٦ اتفاق افتد: هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلى‌ أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْداً (١٨/ ٦٦)، هذا فِراقُ بَيْنِي وَ بَيْنِكَ‌ (١٨/ ٧٨).

دقيقه‌- از سعت دايره ظهور خاتم النبيين- صلى اللّه عليه و سلم- كه مظهر اسم الرحمن است و آن غايت كمال نبوت و صفاى مظهريت‌[٤] است، ولايت تام به ظهور آمد، تا جامع مخالفات دايره طرق گشت، و سعادت در متابعت او- صلى اللّه عليه و سلم- منحصر شد، و صورت مخالفت در اجتهادات و[٥] احكام آمد[٦]، و اصول بر يك اساس قرار گرفت، و مجتهد احكام اگر چه مخطى بود مصيب‌[٧] گشت: وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ‌ (٢١/ ١٠٧).

دقيقه‌- چون عارف بدين مقام متحقق گردد، يعنى از ولايت بى‌واسطه ديگرى‌

[١] - ه: تحقيق

[٢] - ج، د: آن است

[٣] - الف: و جمع به

[٤] - ج، ه: مظهر

[٥] - ج، د:« و» ندارد.

[٦] - ب، ه: افتاد

[٧] - ج، د: مثيب