ترجمه خصال شيخ صدوق - مدرس گيلاني، مرتضي - الصفحة ٧ - شخصيت صدوق
حداثت سن وى از او استماع حديث مىكردند!. چنانكه گفتهاند ولادت صدوق حدود ٣٠٥ هجرى بود. در سال ٣٥٥ هجرى كه صدوق به بغداد رفته بود در حداثت سن نبود بلكه مردى پير و پنجاه ساله بود، شايد در آن زمان دانايان رجال امثال نجاشى مرد پنجاه ساله را حدث السن مىگفتهاند.
خطيب بغدادى مؤلف تاريخ بغداد در حق وى گفته: «به بغداد آمد و از پدر خود براى روات حديث نقل مىكرد. وى از پيروان جعفرى و مشهوران رافضه بود، محمد بن طلحه نعال از او براى ما نقل مىكرد».
شيخ طوسى در كتاب فهرست گفته: «محمد بن على بن الحسين بن موسى بن بابويه قمى، جليل القدر و مكنى به ابى جعفر حافظ احاديث بود، در رجال بصير بود. و در اخبار ناقد، در قميان مانند وى از جهت حافظه و كثرت فضل ديده نشده، او را سيصد كتاب بود». در كتاب رجال خود گفته: «صدوق مردى جليل القدر، و حافظ و بصير به فقه و اخبار و رجال بود.
ابن ادريس در كتاب السرائر كه در فقه تأليف كرده راجع به صدوق گفته: «ثقت جليل القدر بود، به اخبار بصير بود و در آثار ناقد. و دانا به رجال بود و از حفاظ به شمار رفتى او استاد شيخ ما مفيد محمد بن محمد بن النعمان بود.»
استاد ابو القاسم جعفر حلى مشهور به محقق حلى در مقدمه كتاب معتبر كه در فقه مذاهب مختلفه اسلام نوشته و براى شمس الدين جوينى آنرا تأليف كرده گفته: «از متأخرين دانايان مذهب جعفرى أبو جعفر محمد بن بابويه قمىست». از عبارات فوق استفاده مىشود كه لقب صدوق را بعدا بدو دادهاند.
ابن شهر آشوب مازندرانى در كتاب معالم العلماى خود او را از فضلاى جعفرى شمرده و گفته:
«وى را سيصد مؤلف بوده است». سيد بن طاؤوس حلى وى را شيخ معظم گفته و مىگويد در دانش و عدالت وى اتفاق است. جمالدين حلى معروف به علامه در كتاب خلاصة الاقوال گفته: «أبو جعفر ساكن رى پير ما و فقيه ما و آبروى دودمان جعفرى به خراسان بود. به سال ٣٥٥ هجرى به بغداد رفت. و بزرگان طائفه جعفرى از وى استماع مىكردند در حالى وى حدث السن بود يعنى نورس بود. مردى جليل و حافظ احاديث. و بينا به رجال و ناقد اخبار بود، در دانايان قم مانند وى در حفظ بسيارى دانش ديده نشده، او را سيصد كتاب است. بيشتر آنها را در كتاب كبير خود نام برديم». از عبارات فوق چنان استفاده مىشود كه اكثر ترجمهنگاران مطالب را از روى