سلسله مباحث اسلام، سياست و حكومت - مصباح يزدي، محمد تقي - الصفحة ٢٣
احاطه كامل بر همه اين زوايا دارم و تمام نيازمنديهاى انسان را مىتوانم شناسايى كنم. علاوه بر اين گاهى تأمين اين نيازمنديها با هم تزاحم پيدا مى كند. گاهى ممكن است پيشرفت اقتصادى با پيشرفت معنوى يا الهى در مواردى تزاحم پيدا كند البته ما معتقديم كه نظام احسن الهى همه مصالح انسانى را تأمين مىكند ولى ممكن است براى يك جامعه در مقطع زمانى يا محدوده مكانى خاصى نوعى تزاحم بين مصالح انسانها پيدا شود و ناچار بايد اين مصالح را طبقهبندى كرد و الويتهايى قايل شد. اگر اين مصلحت با آن مصلحت تزاحم پيدا كرد كدام را بايد مقدم شمرد؟ لذا وظيفه قانونگذار اينست كه بتواند اين الويتها را هم تشخيص دهد و اينجاست كه ناتوانى انسان براى تشخيص چنين قانونى بيشتر ظاهر مىشود.
غير از داشتن احاطه كامل بر همه ابعاد وجود انسان، نكته مهمتر براى قانونگذار اين است كه بتواند خود را از خواستههاى شخصى و گروهى نجات بدهد و مصالح جامعه را بر مصالح فرد، گروه و يا جناحى كه به آن وابسته است مقدم بدارند و اين كار هر كسى نيست.
انسان بسيار وارستهاى مىخواهد كه بتواند آنجايى كه تزاحمى بين منفعت خودش با منفعت ديگران و مصلحت گروهشان با مصلحت ساير انسانها و گروهها پيدا مىشود از مصالح فردى و گروهى چشمپوشى كند و آزادانه بتواند مصالح جامعه را بر مصالح خودش مقدم بدارد. پيدا كردن چنين انسانهايى در ميان افراد جامعه بسيار مشكل است و شايد قريب به محال باشد. پس علاوه بر اينكه