٥- تشيع در عصر پيدايش مذاهب، در قرن چهارم و در دوران خلافت عباسيان به وجود آمد؛ دورانى كه در آن، مذاهب فقهى گوناگونى همچون مذهب حنفى، شافعى، مالكى و حنبلى شكل گرفتند، در آن زمان بود كه «مذهب شيعه جعفرى» نيز پيدا شد.

٦- اين مذهب در قرنهاى اخير توسّط فارس‌ها ايجاد شد؛ چرا كه مى بينيم تا قبل از قرن ششم هجرى، اغلب قوم فارس، علاقه‌اى به تشيع نداشته و غالباً پيرو مذاهب اهل سنّت بودند[١]) و حتّى ابوحنيفه كه رئيس مذهب حنفى است، از قوم فارس مى‌باشد.

اين خلاصه نظريات مختلف، درباره «پيدايش تشيع» بود.

امّا محقّقى كه بخواهد در رابطه با «تاريخ تشيع» به تحقيق بپردازد، درخواهد يافت كه قديمى‌ترين سند تاريخى كه در آن، لفظ «شيعه على» به كار رفته روايتى نبوى است كه محدثان آن را در مورد نازل شدن آيه شريفه زير بيان كرده اند:

إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُوا وَ عَمِلُوا الصلِحَتِ أُولَئك هُمْ خَيرُ الْبرِيَّةِ[٢].

«در حقيقت، كسانى كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته كردند، آنانند كه بهترين آفريدگانند».

[١] - بلكه قرن دهم، ر. ك كتابهاى تاريخ.

[٢] - بينه( ٩٨): ٧.