«همه ائمه حديث بر صحّت اين حديث اتّفاق دارند و به آن عمل مى‌كنند؛ بنابراين، اگر كسى نذر كند كه در غير آن سه مسجد، در مسجد، يا زيارتگاه ديگرى نماز بخواند، يا در آن اعتكاف نمايد، وفاى به نذر بر او واجب نيست و اين حكم، مورد اجماع ائمّه حديث و فتواست».[١]

اين حديث در صحاح روايت شده است و ما درصدد نقد سند حديث نيستيم بلكه مى‌خواهيم مفاد و دلالت آن را مورد بررسى قرار بدهيم؛ فرض آن است كه نصّ حديث چنين است:

«لا تشدّ الرحال إلّا إلى ثلاثة مساجد ...».

مسلّم است كه ( (إلّا)) حرف استثناست و ناچار بايد مستثنى منه داشته باشد و از آن جايى كه چنين چيزى در ظاهر كلام نيست، بايد آن را مقدّر دانست؛ ممكن است تقدير به يكى از دو صورت باشد:

١- لا تشدَّ الرِّحال إلى مسجد من المساجد إلّا ثلاثة مساجد.

٢- لا تشدَّ الرِّحال إلى مكان من الأمكنة إلّا ثلاثة مساجد.

اگر بگوييم كه‌: «إلى مسجد من المساجد» در تقدير است، معناى آن چنين مى‌شود: نبايد به مسجدى از مساجد، «شدّ رحال» شود، مگر به سه مسجد ياد شده. در اين صورت، عدم جواز «شدّ رحال» شامل غير

[١] - ابن تيميه در ردّ بر اخنايى: ٢٧.