«معاويه نماز عشا را بدون‌ بسم الله الرحمن الرحيم‌ براى اهل مدينه خواند و بعد از نماز، بعضى از مهاجرين وانصار كه آن را شنيده بودند، او را بلند صدا كردند و گفتند: اى معاويه! آيا از نماز دزديدى، يا فراموش كردى؟ بسم الله الرحمن الرحيم‌ چه شد؟».[١]

اين خبر، ابهام بعضى از روايات گذشته را براى ما روشن مى كند كه در واقع علّت نگفتن‌ بسم الله الرحمن الرحيم همان چيزى‌ بوده كه در روايت ابن زبير آمده بود؛ اين كه فقط تكبّر مانع قرائت‌ بسم الله الرحمن الرحيم مى‌ باشد.

و همچنين كلام ابن شهاب، روشنگر همان معنا است كه گفت:

«اوّل كسى كه در مدينه‌ بسم الله الرحمن الرحيم‌ را آهسته خواند، عمرو بن سعيد بن عاص بود كه مرد خجالتى بود».[٢]

واقعاً نمى دانم از چه كسى حيا مى كرد كه در نمازهاى جهريّه كه حمد وسوره در آنها بلند خوانده مى شود- بسم الله‌ الرحمن الرحيم‌ آن را آهسته خواند (اگر به خاطر حيا بود، پس همه حمد وسوره را بايد آهسته مى خواند، نه فقط بسم الله الرحمن الرحيم را) وشايد او از معاويه و امويان حيا مى‌ كرد؛ زيرا معاويه آن را نخواند واز سوى ديگر از مهاجرين وانصار حيا مى كرد كه آن را ترك نمايد، پس‌ بسم الله الرحمن الرحيم را بلند نخوانده است؟!!

[١] - مصنف عبد الرزاق: ٢/ ٩٢؛ كنز العماّل: ٤/ ح ٤٤٩٤.

[٢] - سنن الكبرى: ٢/ ٥٠؛ تذكره الحفاظ: ١/ ١١٠ وذهبى جمله:( و او مرد خجالتى بود را حذف كرده است).