اگر ميّتى كه از جهت مالى قطعاً مستطيع بوده است اما در حال حياتش نمى‌دانسته است كه شرايط ديگر براى او فراهم بوده است يا نه، آيا واجب است كه از طرف او حج بجا آورند؟

[جواب‌]

باسمه تعالى: آرى، بنا بر احتياط، بر كبار ورثه او واجب است كه از سهم خود از ارث براى او نائب بگيرند، و اللَّه العالم.

(١٤٣)

براى كسى كه بخاطر پيرى و يا بيمارى و مانند آنها جايز است كه براى حجة الاسلام خود، نائب بگيرد، آيا ترجيح داده مى‌شود كه خودش حج را با تحمّل سختى و مشقّت بجا بياورد و در مواردى كه توان انجام آن را ندارد نائب بگيرد، يا ترجيح داده مى‌شود كه براى همه اعمال نائب بگيرد؟

[جواب‌]

باسمه تعالى: اگر بر او نائب گرفتن واجب شده است، در صورتى كه بخواهد با سختى و مشقّت خودش حج را بجا آورد، بعيد نيست مجزى باشد، و اللَّه العالم.

(١٤٤)

اگر شخص مكلف به علت بدست آوردن مالى كه براى تحقق استطاعت كافى بوده است، مستطيع شود. اما به علت مانع شرعى مانند فراهم نشدن گذرنامه نتواند به حج برود، در صورتى كه فرض شود كه آن مال با همين مقدار، براى استطاعت در سالهاى ديگر كافى نباشد و ديگر چيزى ندارد كه استطاعت خود را كامل كند، در اين صورت، آيا حج، حتى اگر به سختى و زحمت هم باشد، بر او واجب مى‌گردد يا خير؟ و آيا