دين و زندگانى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٥٠ - جواب يك شبهه مهم
سؤال اول كه به ملاحظه حكمت او، طرح شده بود جوابش اين است كه همه كائنات از كهكشانها گرفته تا ذرات اتمها زير تسلط كامل قانون عليت است، و اين قانون، حتى در مورد معجزات انبيا عليهم السلام، هيچ استثنايى ندارد و هيچ عاقلى هم انتظار ندارد كه قانون عليت از كار بيفتد و يا به نفع او استثناپذير شود، اعتبار تمام علوم و ترقى و انكشاف آنها، (علوم تجربى، علوم انسانى و علوم دينى) بر قانون سببيت و عليت استوار است، اسباب و علل در هر حال در مسببات و معلومات خود اثر گزاراند. چه بد و چه خوب.[١]
طبيعت اشياى مادى ظرفيت محدودى دارد، و از لازمه همين محدوديت، وجود شر قليل در مقابل خير كثير است، مثلا آب و اتش در زندگانى انسانها نقش كليدى را دارند و همچنين برق و امور ديگر، ولى گاهى همين چيزها سبب عرق شدن و سوختن بعضى از انسانها و حيوانها و چيزهاى ديگر مىشود.
از عقل به دور بود كه خداوند آب و آتش و برق را به خاطر ضرر كم آن نمىآفريد، تا زندگى ميلياردها انسان در كره زمين ناممكن مىشد، خوب دقت كنيد كه ترك خير كثير به خاطر شر
[١] و لن تجد لسنه اللّه تبديلا .. تحويلا و درباره اين كه چرا قانون عليت استثناءناپذير است بايد در غير اين كتاب به سخن پرداخت.