دين و زندگانى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٣٢ - - فصل ششم - تحقيقى در مورد اراده

در جواب سوال دوم مى‌گوييم كه اراده معلول سه امر ديگر است، و به تعبير ديگر علت اراده، سه جزء دارد.

اول تصور، تا چيزى تصور نگردد مورد اراده واقع نمى‌شود، شما هيچ‌گاه مجهولات خود را قصد نمى‌توانيد

دوم تصديق به نفع آن كار، چيزى كه به منفعت آن اعتقاد نداشته باشيد قصد به جا آوردن آن را نمى‌كنيد.

سوم شوق به انجام آن، كه پس از آن، اراده پيدا مى‌شود و در فرض عدم مزاحمت عامل قوى‌تر، فعل از انسان مريد صادر مى‌شود.

دو جزء اول (تصور و تصديق) از مقوله علم است و جزء سوم از مقوله تمايلات و غرايز افراد مختلف مى‌شود.

شهوت‌هاى مختلف حيوانى و تمايلات انسانى در اشتياق به كارها مختلف است.

بسيارى از انسان‌هاى خام و هوس‌باز، به غرايز حيوانى، شوق بيشتر پيدا مى‌كنند افراد تربيت شده به تمايلات عالى انسانى بيشتر، اشتياق دارند.

نتيجه اين بحث اين است كه سرنوشت اراده زير تأثير دو عامل است:

اول علم‌