دين و زندگانى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٣٤ - - فصل ششم - تحقيقى در مورد اراده
آيا تعقل خود را بر احساسات مقدم مىداريم و يا برعكس؟[١]
آيا منافع كوتاهمدت و حاضر خود را بر منافع مستقبل و دراز مدت خود، ترجيح مىدهيم و يا برعكس؟
با دقت در اين جملات محدود و مختصر، فهميده مىشود، انسان در مرحله اول به زيادى علم و آگاهى در تكامل مادى و معنوى و روحانى خود شديدا نياز دارد، و شايد سر اين كه خداوند به رسول مكرمش در قرآن مىفرمايد: بگو پروردگار من، دانايى مرا زياد كن (قبل ربى زدنى علما). همين امر باشد كه علم در سرنوشت زندگانى ما نقش كليدى را ايفا مىكند.
[١] بدون ترديد، افراد انسان هم احساسات دارند و هم تعقل، ولى سؤال اين است كه نقش هركدام در عمل و در اراده ما چند درصد است؟ و از نظر تكامل انسانى، ما چند درصد از احساسات خود استفاده كنيم و چند درصد از تعقل خود؟ حريم تعقل بايد در كجا باشد و دايره احساسات در كجا؟ اينها مسايلى است كه بحث آن را نگارنده در جايى نديده است، و حتى معلوم نيست صاحبنظران در اين مورد بحثى كردهاند يا نه؟ به هرصورت نويسنده قاصر النظر حرفى در اين مورد ندارد.