هنگامی که [زمامدار] مردم را به سبب بدگمانی‌ای که به آنها دارد، متهم کند و این بدگمانی را در میان آنان، آشکار کند، این کار، مردم را به سوی انجام دادن آن گمان بد می‌کشاند و آنها را فاسد می‌کند.[٣]

این حدیث نیز در ادامۀ توضیحاتی که درباره حدیث اول بیان شد، قرار دارد. در این حدیث، پیامبر خداˆ فرموده است که اگر امیر یا فرمانده ـ که صاحبان قدرت در جامعه به شمار می‌آیند ـ‌ در پی شک خود در میان مردم باشند، مردم را به فساد می‌کشانند. در کتاب‌های لغت نیز «الریبه» را شکی که همراه با تهمت باشد، معنا کرده‌اند. در حقیقت، تفاوت میان «الریبه» و «الشک» را در همین می‌دانند که الریبه شک همراه با تهمت است.[٤]

در حدیث دیگری از امام علی† نیز این مضمون بدین صورت آمده است که:

هر کس بر سر زبان‌ها بیفتد، نابود می‌شود.[٥]

در کتاب‌های لغت «هلک» به معنای شکستن و فروافتادن، معنا شده است که دلالت عالم دارد و هم شامل شخصیت اجتماعی افراد می‌شود ـ که در مباحث بعد به آن اشاره می‌کنیم ـ ، و هم باعث در هم شکستن شخصیت و روحیه روانی افراد می‌شود.[٦] در حدیث نقل شده نیز فشارهای روانی‌ای که بر فرد می‌آید و به جنبه‌های آن، اشاره شده است. در مجموع، حدیث‌های بالا می‌توانند به شکلی بیان‌گر ایجاد هویت کجروانه در اثر برچسب باشند؛ چون هیچ‌کدام از حدیث‌ها به تنهایی این دلالت قوی را ندارند.

٣. آثار اجتماعی برچسب زدن

یکی از مهم‌ترین قلمروهای تحلیل نظریه برچسب‌زنی، آثار اجتماعی آن است که در ذیل عنوان‌هایی بیان می‌شود:

[١] . Lemert. Edwon M. (١٩٥١). Social: Wrightsman, L.S. et.al (١٩٩٨). Psychology and… ، به نقل از: جامعه‌شناسی کجروی، ص ٤٢٦.

[٢] . همان، ص ٤٢٧.

[٣] . آسیب‌شناسی اجتماعی، ص ١٠٧؛ مقدمه‌ای بر جرم‌شناسی، ص ١٩١؛ جامعه‌شناسی گیدنز، ص ١٤٣ ـ‌ ١٤٤؛ به نقل از همان، ص ٢٠٧.

[٤] . نهج البلاغة، نامه ٣١.

[٥] . ترجمه گویا، ج ٣، ص ٨٦ .

[٦] . شرح غررالحکم ودررالکلم، ج ٢، ص ٣٠٣.