داخل همان بوستانی که رشد کرده- که آن، بوستان فرهنگ اسلامی است- میتوانیم مطالعه کنیم. ما تا استادهای حافظ را، استادهای استادهای حافظ را، جوّ حافظ را، فضایی که حافظ در آن فضا تنفس کرده به دست نیاوریم محال است [شناخت درستی از او پیدا کنیم] و این کار، کار یک ادیب نیست. اشتباه این است که در عصر ما ادبا میخواهند حافظ را شرح کنند. بزرگترین ادیب جهان هم بیاید نمیتواند حافظ را شرح کند. حافظ را عارفی باید شرح کند که ادیب هم باشد و به همین دلیل این بنده با تمام صراحت عرض میکنم هیچ مدعی شرح حافظ نیستم چون نه عارفم نه ادیب، عارفی ادیب میباید که حافظ را شرح کند، آنهم ادیب به معنای جامع علوم عصر و زمان حافظ، ادیب زمان حافظ.

علت رمزگویی عرفا

برویم سراغ یک مطلب دیگر، و آن این است که حالا این چه داعیای بوده است که این آقایان عرفا بیایند حرفهای خودشان را اینجور در پرده بگویند آنهم با یک پرده دری این گونه، پردهای که پرده دری هم در آن هست، چرا با رمز حرف میزنند، چرا سمبلیک حرف میزنند؟ چرا حرف خودشان را صریح نمیگویند؟ «چون صفیری بشنوی از مرغ حق» یعنی چه؟! «اصطلاحاتی است مر ابدال را» یعنی چه؟! چه بیماریای دارند که حرف خودشان را واضح و صریح نمیگویند؟!.

اینجا هم باز تفسیرهایی شده. بعضی اینجور تفسیر کردهاند که علت قضیه این بوده که در ابتدا عرفا حرفهای خودشان را صریح میگفتند، بعدها چون دیدند این حرفهای صریح و بیپرده و رُک برای اینها دردسر درست میکند، مجبور شدند که حرفهایشان را در پرده بگویند برای اینکه اهل ظاهر، فقها و پیروان فقها مزاحمشان نشوند؛ این بود که حرفشان را در پرده