اسامة ، ادعوا ( ارعوا ) قلوبكم ذكر اللَّه و احذروا النّكت . [١] حتى كمّل اولياء عليهم السلام نيز اين ادب را ملحوظ مىداشتند ، چنانچه در حديث است كه حضرت صادق سلام اللَّه عليه را حالتى در نماز دست داد كه افتاد غش كرد ، چون حالت افاقه دست داد ، از سببش سؤال شد . فرمود : ما زلت اردّد هذه الآية على قلبى حتّى سمعتها من المتكلَّم بها فلم يثبت جسمى لمعاينة قدرته . [٢] .
و از جناب أبو ذر رضى اللَّه عنه نقل شده كه قام رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله ليلة يردّد قوله تعالى : انْ تُعَذِّبْهُمْ فَانَّهُمْ عِبادُكَ وَانْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَانَّكَ انْتَ الْعَزِيْزُ الْحَكيم ٥ : ١١٨ . [٣] بالجمله ، حقيقت ذكر و تذكَّر ذكر قلبى است و ذكر لسانى بدون آن بى مغز و از درجهء اعتبار بكلَّى ساقط است . چنانچه در احاديث شريفه به اين معنى بسيار اشاره شده . رسول اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله به أبي ذر فرمود : يا أبا ذر ، ركعتان مقتصدتان في تفكَّر خير من قيام ليله و القلب لاه [ نسخه : ساه ] [٤] و هم از رسول اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله منقول است كه « خداى تعالى نظر به صورتهاى شما نمىكند ، بلكه نظر به قلبهاى شما مىكند . » [٥]

[١] - « اى ابا أسامه ، خدا را فرا ياد قلبهايتان آوريد و از انديشه هاى غير مرضىّ او ( نكت ) بپرهيزيد . » كافى ( روضه ) ، ج ٨ ، ص ١٦٧ . بحار الانوار ، ج ٦٧ ، ص ٥٩ ، « كتاب الايمان و الكفر » ، باب ٤٤ ، حديث ٣٨ . از منبع پيشين . .
[٢] - « آن قدر اين آيه را با خود تكرار كردم تا آن را از گويندهء آن شنيدم و اندامم تاب ديدن قدرت او را نياورد » . . المحّجة البيضاء ، ج ١ ، ص ٣٥٢ ، « كتاب اسرار الصّلوة » ، « باب فضيلة الخشوع و معناه » . .
[٣] - « شبى پيامبر صلَّى اللَّه عليه و آله كه برخاسته مكرّر اين آيه را تلاوت مىفرمود : اگر عذابشان كنى بندگان تو هستند ، و اگر آنها را ببخشى همانا تو عزيز و حكيم هستى . » ( مائده - ١١٨ ) روح المعانى في تفسير القرآن . . . علامه آلوسى ، ج ٧ ، ص ٧٠ . به نقل از سنن نسائى و بيهقى . .
[٤] - « اى ابو ذر ، دو ركعت ميانه توأم با انديشه و تفكر بهتر است از زنده داشتن يك شب در حالى كه قلب بازيگر و غافل است . » بحار الانوار ، ج ٧٤ ، ص ٨٢ ، « كتاب الرّوضه » ، « باب مواعظ النبىّ » ، حديث ٢ . به نقل از مكارم الاخلاق ، ص ٤٦٥ . .
[٥] - منبع پيشين ، و بحار الانوار ، ج ٦٧ ، ص ٢٤٨ . به نقل از جامع الاخبار ، ص ١١٧ . ( با اندكى زيادت ) .