رساله نفس - ابن سينا - الصفحة ٣ - مقدّمه
تأليفات خود راجع به نفس بشرح و بسط پرداختهاند. دو كتاب معروف اثولوجيا يا كتاب الربوبيه و كتاب خير محض كه هر دو از اصل فلوطينى هستند در عالم اسلام بىنهايت تأثير داشته و مورد استفاده فلاسفه و دانشمندان اسلامى واقع شدهاند.
در اسلام نيز مسئله نفس از مسائل اساسى بشمار بوده است، زيرا هدف و منظور اصلى دين اسلام، ايقاظ نفوس بشر و تطهير و تزكيه و تهذيب آنها بوده و بهمين جهت در قرآن غالبا و بمناسباتى بموضوع نفس اشاره و تعرض شده است؛ چنان كه درباره حقيقت و ماهيت نفس، آيه: وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا- و راجع باينكه روح منشأ و منبع حيات است، آيه: إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ ساجِدِينَ- و در خصوص درجات نفس، آيه: يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً فَادْخُلِي فِي عِبادِي وَ ادْخُلِي جَنَّتِي- و در موضوع برگشت نفس، آيه: اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الْأُخْرى- همچنين اخبار و احاديث فراوان درين باب وجود دارد.
دانشمندان و فلاسفه اسلامى نيز توجه خاص بمسئله نفس داشته و درين مورد از كليه عقايد و آرائى كه از فرهنگ و تمدن مصرى و هندى و يونانى و ايرانى بآنان رسيده بود براى فحص و بحث در مسائل مربوط به معاد و عالم آخرت و نعيم و جحيم و ثواب و عقاب و بالاخره آنچه كه راجع بموضوع نفس است بهره وافى بردهاند، مخصوصا در ميان آنان متكلمين و متصوفه بيشتر از سايرين با بسط و تفصيل به بحث از نفس و حقيقت و ماهيت آن پرداخته و درين خصوص عقايدى اظهار كردهاند كه غالبا خالى از غرابت