رساله نفس - ابن سينا - الصفحة ٢٢ - مقدّمه
خواه غير مستقيم، در موضوع اثبات وجود نفس، تحت تأثير برهان شيخ واقع شده است؛ و بهر تقدير بايد اذعان كرد كه برهان «انسان معلق» ابن سينا از براهين و ادله محكم و متقن براى اثبات وجود نفس بوده و بعدها بصورت اصل كوژيتوى دكارت، مبنا و اساس فلسفه جديد محسوب گشته است.
برهان «دوام و استمرار»- ديگر از براهين تجربى و فلسفى ابن سينا در موضوع اثبات وجود نفس، برهان دوام و استمرار است و شيخ آن را به برهانى عظيم توصيف نموده و معتقد است كه اين برهان باب غيب را بر ما مىگشايد [١]. خلاصه اين برهان عبارت ازين است كه زمان حال، حامل و شامل زمان گذشته و معدّ و آماده براى زمان آينده است. بنا بر اين حيات نفسانى و عقلى امروز آدمى با حيات ديروز وى، ارتباط و پيوستگى دائم دارد، و اين ارتباط و پيوستگى بقدرى مستمر و زياد است كه خواب نيز قادر نيست رشته تسلسل اين حيات را از هم بگسلاند. تمام سنين عمر آدمى بهم پيوسته و متصلند و در عين اينكه حيات انسان متغير است همواره اتصال و ارتباط خود را حفظ مىكند. اين تتابع و تسلسل، ناشى ازين است كه نفس از يك منبع ثابت سرچشمه مىگيرد و همه حالات و انفعالات منبعث از يك مبدأ و مركز مىباشند. شيخ رئيس در رساله «فى معرفة النفس الناطقة و احوالها» درين باره چنين مىنويسد: «تأمل ايها العاقل فى انّك اليوم فى نفسك هو الذي كان موجودا فى جميع عمرك، حتى انك تتذكر كثيرا مما جرى من احوالك فانت اذن ثابت مستمر لا شك فى ذلك، و بدنك و اجزاؤه
[١] - «فهذا برهان عظيم يفتح لنا باب الغيب، فان جوهر النفس غائب عن الحواس و الاوهام، فمن تحقق عنده هذا البرهان و تصوره فى نفسه تصورا حقيقيا فقد ادرك ما غاب عن غيره» ابن سينا: رسالة فى معرفة النفس الناطقة و احوالها: ص ٩. چاپ مصر.