معراجنامه - ابن سينا - الصفحة ٢٥ - شفا
استدلال عقلى است ولى مخالف تزكيه نفسى و صفاء باطن هم نبودهاند و فرق آنها با متكلمين از اين جاست كه متكلمين احكام عقلى را مقيد به تطبيق با ظواهر آيات و اخبار مىنمايند و با اشراقين هم فرق آنها واضح است چه اين دسته اخير مجاهدت و تزكيه نفسى را شرط عمده اصابت نظر و وصول بمعارج ملكوتى دانستهاند و اين فرق و اختلاف آنان است اما در مسائل نظريه اختلافاتى از قبيل عقول طوليه و عرضيه و بعد مجرد و عدم آن را حالت وجود و غيره دارند كه در كتب فريقين مشروح و مدون است ولى ابو على مانند پاره از علماء مطيع صرف و كوركورانه ارسطو نشده بلكه در منطق و در حكمت اعم از طبيعى يا الهى اراء مخصوصى از خود دارد چنانكه در پيش گذشت و در كتاب نجات و اشارات و دانشنامه بتفصيل خود او در اين خصوص صحبت مىدارد عقيده ابو على سينا راجع بوجود- ابو على معتقد است كه آنچه قائم بنفس و بالذات موجود است واجب الوجود ميباشد و آنچه كه موجود باقى ولى قائم بغير است واجب بالعرض ميباشد و آنچه وصول ممكن ولى در حصول بالفعل محتاج بتاثير علت است ممكن الوجود است وجود بارى تعالى واجب بالذات و افلاك و عقول مفارقه داخل در قسم دوم و صور نوعيه محوله و متبدله داخل در قسم سوم ميباشد راجع بنفس- اما در باب نفس عقيده ابو على اين است كه