باب حطّة
حسينعلى يوسف زاده، على اسدى‌
باب حطّة: از درهاى مسجدالاقصى و جايگاهى‌مقدس براى توبه درميان بنى‌اسرائيل‌
حطه را در لغت، برگرفته از ريشه «ح- ط- ط» مى‌دانند. [١] معانى گوناگون و در عين حال قابل جمعى كه در واژه‌نامه‌هاى عربى براى ريشه ياد شده آمده است، نشان مى‌دهد كه فرونهادن و پايين آوردن چيزى يا كسى از جاى و جايگاه بالاى آن، اعم از اينكه مادى يا معنوى باشد، اصلى‌ترين مؤلّفه معنايى آن است‌ [٢]، از اين رو بر زمين نهادن بار چارپايان، [٣] تنزل مقام، برداشتن بار و سنگينى تكليف يا گناه از دوش انسان‌ [٤]، پايين آمدن بهاى كالا [٥] و ... از مصاديق گوناگون اين معنا در كاربردهاى متفاوت آن است.
واژه حطّة، دوبار در قرآن آمده است. (بقره/ ٢، ٥٨؛ اعراف/ ٧، ١٦١) عربى يا دخيل بودن آن از چالشهايى است كه توجه واژه پژوهان قرآنى و مفسران را به خود معطوف ساخته است. ديدگاه مشهور فرهنگ نويسان عربى‌ [٦]، واژه‌پژوهان قرآنى‌ [٧] و نيز مفسران شيعه‌ [٨] و سنى‌ [٩] آن را عربى مى‌داند. در مقابل، برخى از صاحب‌نظران، حطه را از واژگان دخيل مى‌شمارند، با اين تفاوت كه فراء آن را نَبطى‌ [١٠]،

[١] . الصحاح، ج ٣، ص ١١١٩، «حطط»؛ مقاييساللغه، ج ٢، ص ١٣؛ المصباح، ج ١، ص ١٤١، «حط»
[٢] . مفردات، ص ٢٤٢؛ تاج العروس، ج ١٠، ص٢١٦، «حطط»؛ ترتيب العين، ص ١٨٦، «حط»
[٣] . الصحاح، ج ٣، ص ١١١٩؛ ترتيب العين، ص١٨٦، «حط»؛ النهايه، ج ١، ص ٤٠٢، «حطط»
[٤] . ترتيب العين، ص ١٨٦؛ القاموس المحيط،ج ٢، ص ٨٩٤- ٨٩٥، «حط»؛ تاج‌العروس، ج ١٠، ص ٢١٦- ٢١٧، «حطط»
[٥] . لسان العرب، ج ٣، ص ٢٢٦؛ تاج العروس،ج ١٠، ص ٢١٦؛ مجمع البحرين، ج ١، ص ٥٣٣، «حطط»
[٦] . الصحاح، ج ٣، ص ١١١٩؛ ترتيب العين، ص١٨٦؛ المصباح، ج ١، ص ١٤١، «حط»
[٧] . مفردات، ص ٢٤٢؛ الغريبين، ج ٢، ص ٤٦٠؛التحقيق، ج ٢، ص ٢٤٣- ٢٤٤، «حط»
[٨] . التبيان، ج ١، ص ٢٦٣- ٢٦٤؛جوامع‌الجامع، ج ١، ص ٥٣؛ غريب القرآن، ص ٣٤٣
[٩] . جامع البيان، مج ١، ج ١، ص ٤٢٧- ٤٢٨؛التفسير الكبير، ج ٣، ص ٨٩-/ ٩٠؛ البحر المحيط، ج ١، ص ٣٦٠
[١٠] . تاج العروس، ج ١٠، ص ٢١٨؛ معانىالقرآن، ج ١، ص ٣٨؛ واژه‌هاى دخيل، ص ١٨٠