آنچه در اين فصل آمده ، به روشنى دلالت دارد كه عقايد ، اخلاق و اعمال شايسته ، موجب محبّت آفريدگار به آفريده خود مى گردد و از آنجا كه تغيير و تحوّل در ذات مقدّس خداوند متعالْ راه ندارد ، اين سؤال مطرح مى شود كه معناى محبّت خدا نسبت به انسان چيست ؟ در پاسخ به اين سؤال ، برخى گفته اند : مَحَبَّةُ اللّه ِ لِلعِبادِ إنعامُهُ عَلَيهِم وأن يُوَفِّقَهُم لِطاعَتِهِ ويَهدِيَهُم لِدينِهِ الَّذِي ارتَضاهُ ، وحُبُّ العِبادِ للّه ِِ أن يُطيعوهُ وَلا يَعصوهُ . محبّت خدا نسبت به بندگان ، آن است كه به آنانْ نعمت مى بخشد و به فرمانبرى از خود ، توفيقشان مى دهد و به دينى كه پسنديده اوست ، هدايتشان مى كند . دوستى بندگان نسبت به خداوند نيز آن است كه از او فرمانبرى كنند و نافرمانى اش نكنند . [١] نيز گفته اند : مَحَبَّةُ اللّه ِ صِفَةٌ مِن صِفاتِ فِعلِهِ ، فَهِيَ إحسَان مَخصوصٍ يَليقُ بِالعَبدِ ، وأمّا مَحَبَّةُ العَبدِ للّه ِِ تَعالى فَحَالَةٌ يَجِدُها فِي قَلبِهِ ، يَحصُلُ مِنهَا التَّعظِيمُ لَهُ وإيثَارُ رِضاهُ وَالإِستِئناسُ بِذِكرِهِ.

[١] مجمع البحرين : ج ١ ، ص ٣٤٨ .[٢] مجمع البحرين : ج ١ ، ص ٣٤٨ .[٣] بنگريد به : ص ١٩٣ (معيار جايگاه بنده نزد خدا) .[٤] بنگريد به : ص ٥٣ ، ح ١٦ (كاملانِ در خدا دوستى) .[٥] در مفاتيح الجنان ، مناجات المريدين .[٦] بنگريد به : دوستى در قرآن و حديث : ص ٢٨٩ ، ح ٩١٤ .[٧] بنگريد به : مصباح المتهجّد : ص ٨٤٧ .[٨] بنگريد به : صحيح البخارى : ج ٥ ، ص ٢٣٨٥ ، ح ٦١٣٧ .[٩] الأربعون ، شيخ بهايى ، تخريج و تصحيح عبدالرحيم عقيقى بخشايشى : ص ٦٨٩ ، ح ٣٥ .