فرهنگ نامه اذان - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٤٨
طالب عليه السلام (پس از شهادت بر يگانگى خداوند و رسالت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله ) در اذان و اقامه است . چنان كه در فصل دوم ملاحظه شد ، در احاديثى كه از اهل بيت عليهم السلام در تبيين بندهاى اذان به ما رسيده است ، شهادت سوم وجود ندارد . از اين رو ، شيخ المحدّثين ، صدوق (م ٣٨١ ق) پس از اشاره به روايت ابو بكر حضرمى و كليب اسدى [١] در كتاب من لايحضره الفقيه ، در تبيين بندهاى اذان مى گويد : مصنّف اين كتاب مى گويد : اذان صحيح ، همين است . نه چيزى به آن افزوده و نه چيزى از آن كاسته مى شود ؛ امّا مفوّضه [٢] ـ كه خدايشان لعنت كناد ـ اخبارى ساخته اند و به موجب آنها دو بار جمله «محمّد و آل محمّد خير البريّة» را به اذان افزوده اند . نيز در پاره اى از رواياتشان آورده اند كه پس از «أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه » ، دو بار بايد گفت : «أشهد أنّ عليّا ولىّ اللّه » . بعضى از آنان هم به جاى آن ، اين جمله را روايت كرده اند: «أشهد أنّ عليّا أمير المؤمنين حقّا» كه دو بار بايد گفته شود . البتّه شكّى نيست كه على[ عليه السلام] ، ولىّ خداست و او امير المؤمنينِ واقعى است و محمّد و خاندان او ـ صلوات اللّه عليهم ـ بهترين انسان هايند ؛ امّا هيچ يك از اينها در اصل ، جزء اذان نيست . و من ، اين رواياتِ ساختگى را بدان سبب آوردم تا به وسيله اين افزوده هاى ساختگى ، افراد متّهم به تفويض ـ كه خودشان را ميان ما جا زده اند ـ شناخته شوند . [٣]
[١] . ر . ك : ص ٣٨ ح ٢٣ .[٢] . مفوّضه فرقه اى از غاليان بودند كه اعتقاد داشتند خداوند ، محمّد صلى الله عليه و آله را آفريد و آفرينش دنيا را به او وا گذاشت . از اين رو، پيامبر صلى الله عليه و آله نيز آفريدگار است و به قولى ، معتقد بودند كه پيامبر صلى الله عليه و آله هم كار آفرينش دنيا را به على عليه السلاموا گذاشت ر . ك : معجم مصطلحات الحديث : ص ١٦٩ (المفوّضه) .[٣] . كتاب من لايحضره الفقيه : ج ١ ص ١٨٨ـ١٨٩ .