محيط دوستانه و محبّت‌آميز و نيز زندگى فاقد نگرانيهاى روحى در سايه خوش رفتارى و گشاده رويى ايجاد مى‌شود. در اين درس، مطالبى درباره موجبات، مظاهر و آثار خوش اخلاقى بيان مى‌كنيم.

الف- موجبات خوش اخلاقى‌

بعضى از صفات اخلاقى، ريشه در توارث و تربيت خانوادگى دارند. از نشانه‌هاى كرامت نفس و اصالت خانوادگى و بزرگ منشى، خوش‌اخلاقى است. حضرت على ٧ فرمود:

«حُسْنُ الْأَخْلاقِ بُرْهانُ كَرَمِ الْأَعْراقِ»[٢]

نيكخويى نشانه كرامت ريشه (خانواده) است.

با اين وصف، كسانى كه بداخلاق بوده يا از صفات ارزشمند اخلاقى كم بهره‌اند، مى‌توانند در پرتو سعى و كوشش و با ايجاد و پرورش فضايل اخلاقى به اصلاح رفتار و كردار خود پرداخته، موجبات خوش اخلاقى را فراهم كنند. در اينجا به بيان دو عامل مهم كه در زمينه رشد و پرورش خوش اخلاقى مؤثر است مى‌پردازيم.

* ايمان‌

گرچه خوش رفتارى، يكى از صفات پسنديده انسانى است، ولى از آنجا كه «دين» به بارورى بيشتر صفات اخلاقى، كمك شايانى مى‌كند و سفارشها و توصيه‌هاى زيادى در جهت نيكخويى به متديّنان دارد، هر كس كه از ايمان بيشتر برخوردار باشد از رفتار نيكو و كرامتهاى اخلاقىِ بيشترى بهره‌مند است.[٣] پيامبر اكرم ٦ فرمود:

[١] - شرح غررالحكم، ج ٣، ص ٣٩٣

[٢] - همان، ص ٣٩٢

[٣] - ايمان يكى از عوامل رشد خوش اخلاقى است، ولى ممكن است كسى ايمان داشته باشد، ليكن به خاطر فقدان عوامل ديگر، خوش اخلاق نباشد، چنان كه عكس آن هم امكان دارد