آينده جهان از ديدگاه اديان - مظفری، آیت - الصفحة ٢٠
نظريه توين بى تركيبى از تئوريهاى تكاملى، ادوارى و حتى ستيز را داراست، اما ادوارى بودن نظريه او بسيار پررنگ است، عبارت زير به خوبى گوياى اين مطلب است:
همچنان كه روح زمين تارهايش را به دور زمان مىتند، تاريخ دنيوى بشريت با تولد، رشد، انحطاط و سرانجام فروپاشى جوامع شكل مىگيرد. از اين حيات مغشوش ... ما آهنگ موزونى مىشنويم ... آهنگ پيكار و پاسخ، پيشروى و بازگشت، ناسازگارى و نوسازگارى، جدايى و پيوستگى ... گرچه حركت چرخهاى در حال گردش چيزى جز تكرار نيست، اما در هر جنبش ارّابهاى را به جلو مىراند. «١»
مىتوان گفت كه نظريه وى، ادوارى- تكاملى است يعنى با وجود تكرار مراحل تاريخ و شباهت آينده به حال و گذشته، يك پايان متكامل در انتظار بشريت است.
بنابر سير انسان و تمدن از نظر توين بى، انسانِ پايان تاريخِ يك انسان ملكوتى است نه ليبرال دموكرات، و آينده جهان به عصر «عدل الهى خلاق» منتهى مىگردد نه نظام «ليبرال دموكراسى». البته او تصريح مىكند كه به نظر مىرسد مسيحيت، هدف نهايى تاريخ بشريت و بالاترين حد خير براى بشر روى كره زمين باشد. «٢»
ديدگاه توين بى درباره ظهور كليساى جهانى يا دين جهانى، به ديدگاه اسلامى نزديك است. اما حقيقت اين است كه اسلام آن دين جهانى و حضرت مهدى (عج) همان عدل مجسّم خلاق الهى است. همچنين عصر عدالت مطلق، عصر حجةبنالحسن العسكرى (عج) است كه با كمك حضرت مسيح (ع) عميقترين آرزوهاى فطرى بشر را به تحقق خواهند رساند.
سوروكين (١٨٨٩- ١٩٦٨ م)
پيتريم الكساندرويچ سوروكين) P. A. Sorokin (دانشمند روسىِ تبعيد شده به غرب و از متفكران برجسته جهان است. او در كتابش «فلسفههاى تاريخى و اجتماعى جديد»، «٣»