از رسول خدا (ص) را نشان داد. صف مؤمنان از منافقان باز شناخته شد: «... لِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنينَ و لِيَعْلَمَ الَّذينَ نا فَقُوا» «١» (آنچه در روز احد به شما رسيد) براى اين بود كه مؤمنان را مشخص كند و نيز منافقان شناخته شوند.
برخى از مؤمنان در آزمايشگاه احد به اشتباهات و لغزشهاى خود پى بردند و در صدد پالايش وجود خود از آلودگيها و نا خالصيها بر آمدند:
«... وَلِيَبْتَلِىَ اللَّهُ ما فى‌ صُدُورِكُمْ وَلُيمَحِّصَ ما فى‌ قُلُوبِكُمْ» «٢» و براى اينكه خداوند آنچه در سينه هايتان پنهان داريد بيازمايد؛ و آنچه را در دلهاى شما (از ايمان) است خالص گرداند.
در كنار آنان، چهره هايى همچون امير مؤمنان (ع)، حمزه، ابودجانه، حنظله، نسيبه و ... بيش از پيش درخشيدند و نشان دادند كه در راه اعتلاى كلمه توحيد و دفاع از پيامبر (ص) حاضرند تا پاى جان بايستند؛ بر خلاف بسيارى از چهره هاى ديگر كه به تعبير قرآن «اهَمَّتْهُمْ انْفُسُهُمْ.» «٣» تنها در انديشه جان خويش بودند و به محض احساس خطر از سوى دشمن صحنه نبرد را ترك كردند.
غزوه احد و جنگ تحميلى‌ ترسيمى كه قرآن از فرازها و صحنه هاى تلخ و شيرين احد و چهره هاى گوناگون مسلمانان در جريان اين نبرد ارائه داده است، يكبار ديگر در انقلاب اسلامى و جريان جنگ تحميلى ارائه داده شد. بسيارى از افراد پيش از آغاز جنگ با ياد آورى جنگهاى صدر اسلام بويژه واقعه عاشورا آرزوى شهادت مى كردند و خطاب به امام حسين (ع) و يارانش مى‌گفتند:
«فَيا لَيْتَنا كُنّا مَعَكُمْ فَنَفُوزَ فَوْزاً عَظيماً»