تاريخ نيروى دريايى اسلام در مصر و شام(ج2) - سید العزیز سالم - الصفحة ٨١
٥- صلاح الدّين دستگاههاى دفاعى و حراست ساحلى رامانند پادگانها، پاسگاه ها وبرجها و ديدبانى هاى گوناگون در طول سواحل مصر و شام، تقويت كرد و سپاهيان فراوانى از اخراجيها (بطالين) «١»، گارد (ايزاك) «٢»، و نيروهاى تعويض (ابدال) و فانوس داران را در آنجا گرد آورد تا به نگهبانى و حراست از ساحل بپردازند، او فرمانى بدين منظور صادر كرد كه در آن آمده بود:
«فرمان مبارك، بر اين است كه تلاش فراوان براى حفاظت از سواحل و بنادر روانجام گيرد و مسئوولان، اين كار را جدّى بگيرند و گارد و نيروهاى تعويض و جانشين را سروقت خود بفرستند و هركس را به پاسدارى از پست خود بگمارند و فانوس داران را در برجها و ديده بانى ها جاى دهند.» «٣» فانوس داران، هرگاه دشمنى را از دور در دريا مى ديدند كه به سوى آنها مى آيد، اگرشب بود، بر فراز آتشگاهها و مناره ها آتش مى افروختند و اگر روز بود، دود مى كردند، از اين گذشته براى هشدار مردم شهرهاى مجاور، طبل و بوق به كار مى بردند و آنان را از يورش دشمن آگاه مى ساختند. بسيارى از اوقات، فانوس داران، پيامهايى را با آتش و دود و يا حركت خاص، به كار مى بردند تا وضع دشمن يا شماره و يا ملّيّت آنها و يا مسائل ديگر را مخابره كنند، هر چند متأسفانه منابع تاريخى جزئيات اين علايم را فاش نساختهاند «٤» با اين شيوه كه شبيه آژيرهاى خطر در عصر ماست، مى توانستند در ظرف يكشب يا يك روز، قاهره را از وقوع حمله دريايى به دورترين شهرهاى شمال شام آگاه سازند.
شايد توصيفى كه مقدسى درباره برخى برجهاى آتش شام آورده است، نقش آن را در مقاومت صليبى ها روشن سازد، او مى گويد: