أجوبة المسائل - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٣٣٤ - فاضل ديه

جانى در اين امر تأثيرى دارد؟

ج ٢ - الف - اجبار ولىّ دم صحيح نيست.

ب - تبديل به ديه نمى‌گردد.

ج - جايز نيست و در هر صورت كه قرار باشد قصاص به ديه تبديل گردد، رضايت جانى لازم است.

س ٣ -

در موارد پرداخت فاضل ديه چنانچه اولياء دم عليرغم اصرار بر قصاص، قدرت پرداخت فاضل ديه را نداشته باشند و از طرفى به طور عادى نيز اميدى به تمكّن آنان در آينده نباشد بفرمائيد:

الف - آيا در اينگونه موارد قصاص بطور قهرى به ديه تبديل مى‌شود؟

ب - چنانچه پاسخ منفى است در شرايطى كه عدم قصاص يا تأخير آن به مصلحت نباشد و چه بسا عوارض سياسى و اجتماعى شديدى در بر داشته باشد آيا مى‌توان فاضل ديه را از بيت المال پرداخت و حكم قصاص را اجرا نمود؟

ج - در فرض مسئله آيا مى‌توان بدون ردّ فاضل ديه قصاص را اجرا نمود و فاضل ديه به عنوان دين بر ذمّه ولىّ دم باقى بماند؟

د - اگر (آنگونه كه برخى از فقهاء مى‌فرمايند) در اينگونه موارد وظيفه صبر كردن تا زمان ايسار ولىّ دم است در مواردى كه ممكن است انتظار قصاص سالها به طول بكشد و اين امر براى قاتل و خانواده وى موجب عسر و حرج گردد تكليف چيست‌؟

ج ٣ - الف - قصاص تبديل به ديه نمى‌شود.

ب - از بيت المال نمى‌توان آن را پرداخت و اولياء دم مى‌توانند از مؤمنين و يا از زكوات، فاضل ديه را تهيّه نمايند.

ج - امكان ندارد مگر آنكه خود قاتل قبول نمايد.

د - به نظر ما قاتل را حبس نمودن به مدّت طولانى جايز نيست و بايد وثيقه‌اى كه با آن بتوان متّهم را برگرداند، گرفته شود و بعد آزاد گردد تا زمانى كه فاضل ديه تهيّه شود.