٤. دست يابى به برخى امور كه روايات درباره آنها ساكتند و به رويكردهاى كلى دولت جهانى امام عليه السّلام مربوط مى شوند. به اين امور مى توان پس از رفع مشكل پنجم تا حد امكان دست يافت.

٥. در پرتو اصول كلّى، تلاش براى فهم ارتباط بين حوادثى كه ربط آنها با يكديگر در نقل هايى كه به ما رسيده واضح و روشن نيست؛ يا كوشش براى مرتّب كردن ترتيب زمانى آن حوادث، در صورتى كه آن ترتيب در اخبار لحاظ نشده باشد.

روش دوم: هنگام فقدان اصول كلى، تنها راه رسيدن به نتيجه، ارائه طرحهاى احتمالى است؛ به اين صورت كه دو يا سه احتمال قوى تر در مورد مشكلى كه وجود دارد ارايه گردد. در اين حالت ما باور قطعى به هيچ كدام از آن احتمالات نداريم گرچه در اغلب موارد مى توانيم با گردآورى قراين، يكى از آنها را ترجيح داده و برگزينيم.

در صورتى كه با كمك اصول كلى نتوانيم به نتيجه برسيم، با اين روش خواهيم توانست به برخى نتايج دست پيدا كرده، باقى مشكلات را حل نماييم.

آرى، تنها دو مطلب پاقى مى ماند كه تأمل بيشترى را مى طلبد:

١. نگاه مذهبى كه در اخبار اماميه پررنگ مى باشد اگر چه در عصر صدور آن اخبار توجيه داشته امّا در عصر حاضر، ارزش اجتماعى خويش را از دست داده است؛ زيرا حكومت امام مهدى عليه السّلام جهان شمول و براى همه انسان هاست.

اگر بخواهيم به شيوه اى جامع و كامل به مبحث تاريخ پس از ظهور بپردازيم، روا نيست كه صرفا بر اين مطلب تأكيد ورزيم و ديگر جنبه هاى آن را رها سازيم.

نكته مهم: پس از قبول اين دسته خبرها كه بر اساس برداشت اماميه از مهدويت، شايستگى اثبات تاريخى را دارند مى توانيم با دو روش، بر اين رويكرد مذهبى سرپوش بنهيم:

روش اول: هرگاه تلاش كنيم تا كاستى هاى موجود در روايات را ترميم نماييم و بر ارتباط امام مهدى عليه السّلام با مردم و دولت هاى غير مسلمان جهت آماده سازى آنها براى پيوستن به دولت جهانى استدلال بياوريم، آنگاه خواهيم توانست رويكردهاى كلى و آثار بسيار ارزشمندى را كه بر اين موضوع بار مى شود، درك نماييم و نهايتا دلالتى واقعى از اين گونه اخبار به دست مى دهيم. بى ترديد امت اسلامى، رهبرى كاروان بشريت را در مسير عدالت كامل به دست خواهد گرفت. با تلاش اين امت، امام مهدى عليه السّلام جهان را فتح خواهد نمود و دعوت مقدسش را در سراسر آن منتشر خواهد ساخت. به اين منظور، امت اسلامى بايد همه ظرفيت هاى خود را متناسب با اين مسئوليت عظيم افزايش دهد؛ در غير اين صورت تلاش هايش در سطح جهان بى ثمر خواهد ماند و در نهايت برنامه كلى الهى مخدوش خواهد شد. از اين روست كه در برنامه كلى الهى، بر ثربيث اين امت- چه در عصر غيبت و چه در عصر ظهور- بسيار تأكيد شده است.

ثمره اين تربيت در عصر غيبت، بر آمدن گروهى از مؤمنان است كه در ركاب آن حضرت جهان را فتح خواهد نمود. اين در حالى است كه عموم بشريت گرفتار كژى و سركشى و ستم و بيداد مى باشد حتى امت اسلامى نيز از اين انحرافات بر كنار نيست و با اين وصف امكان ندارد چنين امتى كه اكثريت افرادش به كژى ره مى پويند بر كرسى رهبرى جهان تكيه زنند. البته بايد براى ارتقاى مرتبه اخلاص آن ها اقدام شود تا آن كه امت اسلامى به سرعت در جايگاه رهبرى جهان قرار گيرد.

اين موضوع نيازمند اقدامات گسترده نظامى و فكرى- فرهنگى است اما لازم است بدانيم امام موعود عليه السّلام با مسلمانانى وارد چالش خواهند شد كه منحرف باشند هر چند از لحاظ فكرى- و نه عملى- با امام عليه السّلام هم مذهب باشند.