ترجمه ارشاد شيخ مفيد - رسولي محلاتي، سيد هاشم - الصفحة ٢٠ - ٣ - مقام علمى و شخصيت مفيد از نظر دانشمندان شيعه و سنى

در آن روز هشتاد هزار شيعه او را تشييع كردند و فوت او در ماه رمضان اتفاق افتاد.[١] ابن كثير شامى در كتاب «البداية و النهاية» گويد: محمّد بن محمّد بن نعمان ابو عبد اللَّه معروف بابن المعلم بزرگ شيعه و مصنف و مدافع ايشان بود، و او كسى بود كه سلاطين اطراف بدو معتقد بودند زيرا در آن زمان ميل بمذهب شيعه بسيار شده بود، در مجلس درس او بسيارى از علماى مذاهب مختلفه حاضر ميشدند.[٢] علامه امينى در الغدير پس از نقل اين كلام ميگويد: از اين كلام استفاده مى‌شود كه او پيشواى ملت مسلمان آن زمان و مورد احترام همگان بوده نه پيشواى شيعه تنها.[٣] محمّد بن احمد ذهبى در كتاب «العبر بخبر من غبر» در وقايع سال ٤١٣ گويد: شيخ مفيد ابو عبد اللَّه محمّد بن محمّد نعمان بغدادى كرخى و بابن المعلم نيز معروف بوده عالم شيعه و امام رافضيان و داراى تصنيفات بسيار بوده است، ابن ابى طى در تاريخ اماميه گفته است: او شيخ مشايخ اين طايفه و زبان گوياى شيعه، و در علم كلام و فقه و مناظره رئيس همگان بوده است، با اهل هر مذهب مناظره مينمود، و در دولت آل بويه جلالتى عظيم داشت.[٤] و بطور خلاصه شيخ مفيد در نظر عموم علماى اسلام مرد دانشمند و بزرگى بود و در علوم مختلف اسلامى مانند علم حديث، اصول، فقه، كلام، رجال، ادبيات، متبحر و استاد بوده و داراى عاليترين خصال و ملكات نفسانى بوده است، و آنچه ذكر شد نمونه از سخنان دانشمندان شيعه و سنى است كه در توصيف مفيد گفته‌اند، ولى حقيقت اين است كه هيچ يك از اين سخنان بهر اندازه پر مغز و بلند باشد باز هم نمى‌تواند مقام ارجمند شيخ مفيد را معرفى كند، زيرا كسى كه در مدت هفتاد و چند سال كه از عمرش گذشت با نبودن وسائل كافى بتواند متجاوز از دويست جلد كتاب در علوم مختلف اسلامى بنويسد، و نوشته‌ها و مناظراتش در مباحث امامت و اثبات مذهب شيعه تا بدان پايه باشد كه بنا بگفته علامه متتبع حاجى نورى تا اين زمان همگى جيره خوار خوان او و خوشه چين خرمن او باشند.

[١] مرآة الجنان ج ٣: ٢٨( ط هند ١٣٣٨).

[٢] البداية و النهاية ج ١٢: ١٥.

[٣] الغدير ج ٣: ٢٧٨.

[٤] عبقات الانوار ج غدير ط دوم طهران صفحه ٢١٢.