ترجمه ارشاد شيخ مفيد - رسولي محلاتي، سيد هاشم - الصفحة ١٤ - ٢ - تاريخ ولادت مفيد و جريان آمدن او ببغداد در كودكى
ادريس ذكر كردهاند كه اين لقب را دانشمندان بزرگ سنى بشيخ دادند و در اين باره داستانى باختلاف نقل كردهاند كه پس از اين در بخش (٢) خواهد آمد.
صاحب روضات الجنات گويد: پس از شيخ مفيد كسى باين لقب ناميده نشد جز محمّد بن جهم اسدى حلى و او همان كسى است كه در اجازات و غير آن از او بمفيد بن جهم تعبير شده، و اما در ميان عامه كسى كه بمفيد ملقب شد ابو الحسن على بن ابى البركات متوفاى سال ٦١٧ بود، و كسى كه به «ابن المعلم» معروف است ابو الغنائم محمّد بن على بن فارسى واسطى متوفاى سال ٥٩٢ است كه از شعراى مشهور عامه است آنگاه داستانى از او نقل ميكند.
علامه نورى در مستدرك پس از نقل كلام صاحب روضات اين سخن را از غفلتهاى بزرگ او شمرده و گويد: «مفيد» لقب جمعى از علماى شيعه قبل از اين جهم بوده، مانند: ابو على فرزند شيخ طوسى كه در اجازات بمفيد معروف است و گاهى از او بمفيد ثانى تعبير شده، و ابو الوفاء عبد الجبار مقرى كه بمفيد رازى معروف بوده، و عبد الرحمن بن احمد بن الحسين عموى ابو الفتح صاحب تفسير كه بمفيد نيشابورى معروف است[١].
٢- تاريخ ولادت مفيد و جريان آمدن او ببغداد در كودكى:
مفيد در يازدهم ذى قعده سال ٣٣٦ يا ٣٣٨ هجرى در قريه «سويقه ابن بصرى» كه از توابع «عكبرا» بود بدنيا آمد، و «عكبرا» در ده فرسنگى شمال بغداد نزديك شهر دجيل قرار دارد، پدر شيخ چنانچه پيش از اين گفته شد در شهر واسط معلم بوده و سپس بعكبرا آمده و آخر كار نيز در همان جا بقتل رسيده، و سبب انتقال او از واسط بعكبرا و قتلش را نقل نكردهاند.
در آن زمان شهر بغداد مركزيت علمى فوق العاده پيدا كرده بود و دانشمندان از گوشه و كنار
[١] ابن شهر آشوب در معالم العلماء در وصف شيخ مفيد گفته است:« محمد بن محمد بن نعمان ...
مفيد قمى حارثى بغدادى عكبرى» اما انتساب حارثى براى آن است كه شيخ از اولاد حارث بن مالك است چنانچه در نسب او گذشت، و بغدادى و عكبرى براى آن است كه در نزديكى« عكبرا» بدنيا آمده و در بغداد نشو و نما كرده چنانچه در بخش( ٢) بيايد و اما نسبت« قمى» وجهش روشن نشد، زيرا در جايى ديده نشده كه شيخ مفيد بقم رفته باشد، و بعيد است كه تعصب اين آشوب را وادار باين انتساب كرده باشد، و قول باينكه« قمى» مصحف« عمى» باشد نيز مناسب نيست و اللَّه العالم( ملخص از تنقيح المقال).