ترجمه ارشاد شيخ مفيد - رسولي محلاتي، سيد هاشم - الصفحة ١٠ - خدماتى كه كلينى و صدوق و مفيد بشيعه كردند

ايجاد كنند، و سياست حكومتهاى وقت نيز از اين گونه افراد پشتيبانى ميكرد.

و همين خطرها موجب شد كه اختلاف شديدى در ميان پيروان مكتب شيعه بوجود آيد تا بدان جا كه مسعودى در مروج الذهب در وقايع سال ٢٦٠ ميگويد: «در اين سال ابو محمّد حسن بن على بن محمّد بن على بن موسى بن جعفر بن محمّد بن على بن حسين بن على بن ابى طالب ٧ در خلافت معتمد در سن ٢٩ سالگى از دنيا رفت، و او پدر مهدى منتظر و امام دوازدهم در نزد جمهور شيعه است، و شيعيان پس از وفات حسن بن على ببيست فرقه منقسم شدند، و ما دليل هر كداميك از آنها را در باره مذهب خود در كتاب سر الحياة و كتاب مقالات في اصول الديانات بيان داشته‌ايم و دليل آنها نيز كه قائل بغيبت هستند ايراد كرده‌ايم‌[١]».

چيزى كه كار اين اختلاف را بيشتر بالا ميكشاند آزاديهاى سياسى بود كه در اثر تضعيف دولت مركزى بنى عباس و روى كار آمدن دولتهاى استقلال طلب شيعه يا طرفدار شيعه نصيب آنان شد، زيرا در همين زمان بود كه فاطميين كه خود شيعه بودند در مصر دولت مستقلى تشكيل داده و تمام نواحى غربى افريقاى شمالى را زير اطاعت خود آوردند، صفاريان و طاهريان نيز كه طرفدار شيعه بودند در ايران بناى مخالفت با دولت بنى عباس را گذارده دولتهاى كوچكى تشكيل دادند، و از همه مقتدرتر سلاطين آل بويه بودند كه آنها نيز از طرفداران جدّى شيعه و در بغداد دولت مقتدرى تشكيل داده و قسمت زيادى از ممالك اسلامى را در اختيار گرفتند، گر چه اين وضع موجب شد كه شيعه يك آزادى كاملى بدست آورد و دست بكار فعاليت وسيعى شوند و تشكيل انجمنها و حوزه‌هاى علمى بدهند و كتابهاى علمى مذهبى تأليف كنند، ولى علماى اهل سنت نيز كه با آزادى سياسى شيعه وضع خود را در خطر ميديدند ساكت ننشسته و شروع بتبليغات دامنه‌دارى بر عليه مذهب شيعه نموده و تبليغات آنها نيز خطر تازه براى مذهب شيعه بود كه بضميمه سه عامل پيش شيعه در برابر چهار خطر جدى قرار گرفت.

خدماتى كه كلينى و صدوق و مفيد بشيعه كردند

در چنين موقع خطير و حساسى براى سر و صورت دادن بوضع شيعه و جلوگيرى از اختلافات و نابسامانيها دو چيز لازم بود: يكى حفظ آثار و احاديث مأثور از اهل بيت و جلوگيرى از وارد

[١] مروج الذهب ج ٢ صفحه ٤٤١.