ترجمه ارشاد شيخ مفيد - رسولي محلاتي، سيد هاشم - الصفحة ١٩ - ٣ - مقام علمى و شخصيت مفيد از نظر دانشمندان شيعه و سنى
آنها ذكر شده بجز نادرى از آنها بازگشت بقيه بسخنانى است كه شيخ مفيد در اين باره فرموده است.
علامه بزرگوار صدر در كتاب تأسيس الشيعه گويد: شيخ مفيد در تمام علوم در زمان خود بىنظير و يگانه بوده، و رياست شيعه باو منتهى شد[١] ... و در جاى ديگر در بارهاش گويد: «شيخ الشيعة و محيى الشريعة ابو عبد اللَّه محمّد بن محمّد بن نعمان مفيد ...»[٢] اين بود قسمتى از گفتار علماى شيعه در باره شخصيت مفيد.
و اما از نظر دانشمندان اهل سنت:
ابن حجر در كتاب لسان الميزان در باره او گويد: او عالم شيعه و داراى تأليفات بسيارى است كه بدويست كتاب ميرسد ... و بسبب عضد الدولة داراى صولتى عظيم بود، در سال ٤١٣ از دنيا رفت، و هشتاد هزار شيعه جنازهاش را تشييع كردند، مردى بود بسيار زاهد و با خشوع و حريص در فرا گرفتن علم و دانش، گروه زيادى از او استفاده علمى كردند، و خود او در ميان شيعه مقام ارجمندى را دارا شد تا بدان جا كه گويند بر همه ما منت نهاد. پدرش در شهر واسط معلم بود و در همان جا نيز بدنيا آمد و در قريه عكبرا كشته شد، گويند: عضد الدوله در خانه مفيد بديدنش مىآمد، هر گاه بيمار ميشد عيادتش ميكرد، ابو يعلى جعفرى كه داماد او بوده نقل ميكند: كه شبها اندكى ميخوابيد سپس برميخاست و بنماز يا مطالعه و يا درس و يا قرائت قرآن مشغول ميشد[٣].
يافعى در كتاب مرآة الجنان در وقايع سال ٤١٣ گويد: در اين سال عالم شيعه و امام رافضة صاحب مصنفات بسيار و بزرگ شيعيان كه معروف بمفيد و ابن المعلم بود از دنيا رفت، او كسى بود كه در علم كلام و فقه و مناظره گوى سبقت را از ديگران ربوده، و با اهل هر مذهبى مناظره و بحث ميكرد در دولت آل بويه مكانتى عظيم و مقامى ارجمند داشت. ابن طى گويد: او مردى بود كه صدقات و خيرات و خشوعش بسيار و نماز و روزهاش زياد و لباسش زبر و خشن بود. و ديگرى گويد: گاهگاهى عضد الدوله بديدن او مىآمد. بدنى نحيف و رنگى گندمگون داشت، هفتاد و شش سال عمر كرد و بيش از دويست جلد كتاب نوشت، روز فوتش مشهور است،
[١] ( ١- ٢) تأسيس الشيعه ص ٣١٢ و ٣٨١.
[٢] ( ١- ٢) تأسيس الشيعه ص ٣١٢ و ٣٨١.
[٣] لسان الميزان ج ٥: ٣٨٦.