بَدرُالدّینِ تُستَری (شوشتری)، محمد بن اسد بن محمد یمانی (د ح ٧٣٢ق/ ١٣٣٢م)، عالم و دارای آثاری در فقه و اصول، کلام، منطق و فلسفه. وی در شهرهای مختلف اقامت داشت، از جمله حدود ١٠سال در قزوین تدریس کرد؛ سپس در اوایل سال ٧٢٧ق/ ١٣٢٧م وارد مصر شد و چند ماه در آنجا ماند. مدتی را نیز در همدان و بغداد به سر برد. به رغم انتساب تستری به یمن، مدرکی دال بر اینکه در آنجا به سر برده باشد، در اختیار نداریم. وی سرانجام در همدان وفات یافت (اسنوی،١/ ٣٢٠).
از جمله شاگردان او به احمد بن حسن اُنجی و عبدالرحیم بن حسن اسنوی و ضیاءبن سعدالله عفیفی اشاره شده است. تستری ابتدا شافعی مذهب بود، اما بعدها تمایلات علوی یافت. شاگردش اسنوی او را رافضی خوانده، و فاقد شخصیت روحانی دانسته است (همانجا؛ ابن قاضی شهبه،٢/ ٢٤٥، ٢٥٠-٢٥٢؛ سبکی،٩/ ٧-٨؛ ابن حچر،٥/ ١١٩).
بنا بر قرائن موجود در نسخه‌ها، او را نباید با محمد بن اسعد تستری حنطی (یا حنفی) که معاصر وی بوده است. اشتباه گرفت. بنابراین، برخی آثار منسوب به این نام، مانند ترجمۀ قصص‌الانبیاء نابی و بوشنجی (ﻧﻜ : حبیبی، ٥٧٨)، ترجمۀ ممالک و مسالک اصطخری (ﻧﻜ : افشار، ١٨)، و نگارش منتخب جوامع‌الحکایات عوفی (ﻧﻜ : استوری، I(٢)/ ١٢٥٠) و احتمالاً شرح منازل السائرین هروی (ﻧﻜ : سید، ٢/ ٧٧) کار بدرالدین تستری نیست (ﻧﻜ : افشار، ٣٠-٣٣).

آثار

١. حل عقد مطالع الاسوار، در شرح مطالع‌الانوار محمود بن ابی‌بکر ارموی (د٦٨٢ق) در منطق که تنویر المطالع هم نامیده شده است (ﻧﻜ : اسنوی، همانجا؛ حاجی خلیفه، ٢/ ١٧١٧؛ بغدادی، ٢/ ١٤٨).
٢. المحاکمة بین نصیر الدین و الرازی، در شرح الاشارات ابن‌سینا که شاید تلخیص محاکمات قطب الدین رازی است (GAL, S, I/ ٨١٦). نام این کتاب به صورت‌های دیگر هم آمده است (ﻧﻜ : آلوارت، ﺷﻤ ٥٠٥٢؛ کوپریلی،١/ ٤٤٣-٤٤٤).
٣. الحواشی علێ شرح الاشارات للمولێ نصیرالدین طوسی، که نسخۀ خطی آن در کتابخانۀ سلطنتی برلین نگهداری می‌گردد (ﻧﻜ : آلوارت، ﺷﻤ ٥٠٥١).
٤. رسالة فی ال فضاء و القدر (کوپریلی،٢/ ٣٩٤).
٥. رساله‌ای در الهیات (GAL,I/ ٥٥٦).
٦. کاشف الاسرار عن معانی طوالع الانوار، شرحی بر طوالع عبدالله بن عمر بیضاوی (د٦٨٥ق) قاضی شافعی، در علم کلام، نسخه‌ای از آن به خط خود بدرالدین به تاریخ ٧٠٣ق در کتابخانۀ کوپریلی موجود است (ﻧﻜ : بغدادی، همانجا؛ کوپریلی،١/ ٤٠٧).
٧. مطلبی کلامی در نسخه‌ای با عنوان نجاح الوصول تألیف سید امیر پادشاه (ح ٩٧٨ق) که از بدرالدین نقل شده است (ﻧﻜ : آلوارت، ﺷﻤ ٢٣٤١).
٨. شرح کتاب الغایة القصوێ فی درایة التقوى از بیضاوی (حاجی خلیفه،٢/ ١١٩٢).
٩. شرح منهاج الوصول بیضاوی (اسنوی، همانجا).
١٠. مجمع الدرر فی شرح المختصر. این کتاب شرح مختصر المنتهێ اثر عثمان بن عمر بن حاجب (د ٦٤٦ق) در اصول فقه مالکی است که نسخه‌ای از آن در کتابخانۀ تیموریه، و نسخه‌ای دیگر با عنوان مجمع الدرر فی شرح منتهی السؤال و الامل در کتابخانۀ آستان قدس وجود دارد (ﻧﻜ : همانجا؛ تیموریه، ٤/ ١٧٩؛ آستان...، ٤٩٧).
١١. نوشته‌ای در یک مجموعۀ منشآت که بدرالدین در آن همچون ١٠١ عالم دیگر به وصف و ستایش رشیدالدین فضل‌الله همدانی و آثار او پرداخته است. این منشآت مشتمل بر فواید ادبی و تاریخی است و نسخه‌ای از آن در کتابخانۀ دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران نگهداری می‌شود (دانش‌پروژه، ٤٨٠، ٤٨٤).

مآخذ

آستان‌قدس ف، فهرست؛
ابن‌حجر عسقلانی، احمد، الدرر الکامنة، حیدرآباد دکن، ١٣٩٦ق؛
ابن قاضی شهبه، ابوبکر، طبقات الشافعیة، به کوشش عبدالعظیم خان، بیروت، ١٤٠٨ق؛
اسنوی، عبدالرحیم، طبقات الشافعیة، به کوشش عبدالله جبوری، بغداد،١٣٩٠ق؛
افشار، ایرج، مقدمه بر ممالک و مسالک اصطخری، ترجمۀ محمد بن اسعد بن عبدلله تستری، تهران،١٣٧٣ش؛
بغدادی، هدیه؛
تیموریه، فهرست؛
حاجی‌خلیفه، کشف؛
حبیبی، عبدالحی، «قصص‌الانبیاء بوشنجی یا نایی؟»، یغما، تهران، ١٣٤٤ش، س ١٨، ﺷﻤ ١١؛
دانش‌پژوه، محمدتقی، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانۀ دانشکده ادبیات، تهران،١٣٩٩ش؛
سبکی، عبدالوهاب، طبقات الشافعیة الکبرێ، به کوشش محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، جیزه،١٤١٣ق؛
سید، خطی؛
کوپریلی، خطی؛
نیز:

Ahlwardt;
GAL;
GAL, S;
Storey, C.A., Persian Literature, London,١٩٧٢.
یدالله غلامی