مطالبه نمايد؟ و همچنين اگر به حكم هم آگاهى داشت، بازهم مى‌تواند حقّ خود را مطالبه نمايد؟ و همچنين اگر نائب به حكم آگاهى نداشت، آيا جايز است كه مزد و اجرت داده شده مطالبه و درخواست شود؟

[جواب‌]

باسمه تعالى: چنانچه عجز و ناتوانى نائب در بجا آوردن عملى باشد كه صحت حج اختيارى متوقف بر انجام اختيارى آن عمل است در اين صورت ذمّه منوب عنه مبرّا نخواهد شد و همچنين نائب نيز مستحقّ چيزى نخواهد شد و عمل او هدر خواهد بود، مگر آن كه كسى كه او را اجير كرده است به وضع و حال او آگاهى داشته است، كه در اين فرض بر او واجب است كه همه مزد و اجرت او را بپردازد.

و اگر عجز و ناتوانى او در كارى باشد كه ترك عمدى آن ضررى به صحّت حج نمى‌رساند مانند رمى جمرات در روزهاى بيتوته [روزهاى يازدهم و دوازدهم در منى‌] ذمّه منوب عنه از اصل حج مبرّا مى‌شود.

اگر چه عملى كه نائب بصورت اختيارى آن را انجام نداده بر عهده منوب عنه باقى مى‌ماند و اجير چنانچه براى فارغ كردن ذمه منوب اجير شده بود مستحق همه اجرت است و اگر اجير شده بود تا اعمال را انجام دهد نسبت به آنچه را كه بصورت اختيارى انجام نداده مستحق اجرت نيست و در اين صورت مستأجر حق فسخ دارد و اگر فسخ كرد بر مستأجر لازم است اجرة المثل را- در صورتى كه زايد بر اجرة المسمى نباشد- به اجير بپردازد، و اللَّه العالم.