را با عين همان مال خريدارى كرده باشد. اما اگر به ثمن كلى و در ذمه خريدارى كرده باشد و پول آن را بعنوان وفاى به ثمن و اداء دين پرداخت كرده باشد، حج مذكور صحيح است و براى نائب همين مقدار كافى است كه نيّت كند آنچه كه از ميّت به هنگام فوت، مطلوب بوده است را انجام مى‌دهد، كه اگر حجة الاسلام بر ذمّه او بود، از طرف او حجة الاسلام واقع مى‌شود، و اگر حج مستحبّى بود از طرف او واقع خواهد شد، و اللَّه العالم.

(١٥٧)

در فرض سؤال قبلى، آيا پيش از فوت بر او واجب است كه حج را بار ديگر بجا آورد؟

[جواب‌]

باسمه تعالى: اگر پس از انجام دادن همه مناسك حج، براى او شك و ترديد پيش آمد اعتنائى به شك خود نكند و اعاده كردن آن بر او لازم نيست.

و اگر شك او در آغاز اعمال حج بود، در اينجا دو حالت دارد: حالت اول: آن چه كه در دست اوست يقين ندارد كه حقّ شرعى قبلًا به آن تعلق گرفته است كه در اينجا بنا بر عدم تعلّق حق شرعى مى‌گذارد. حالت دوم:

يقين دارد كه حقّ شرعى بدان تعلّق گرفته است، اما يقين به ادا و پرداخت آن ندارد و در اين حالت لازم است كه آن را ادا نمايد سپس آن را در مناسك و اعمال حج هزينه كند. و در هر حال، حكم شرعى خريدن لباس احرام و قربانى با پولى كه خمس بدان تعلق گرفته است، در جواب سابق بيان شد، و اللَّه العالم.