تفسير الأمثل
(١)
٧ ص
(٢)
٨ ص
(٣)
٨ ص
(٤)
٨ ص
(٥)
١٠ ص
(٦)
١٠ ص
(٧)
١٠ ص
(٨)
١٤ ص
(٩)
١٤ ص
(١٠)
١٦ ص
(١١)
١٦ ص
(١٢)
١٦ ص
(١٣)
٢٣ ص
(١٤)
٢٣ ص
(١٥)
٢٥ ص
(١٦)
٢٦ ص
(١٧)
٢٦ ص
(١٨)
٣٢ ص
(١٩)
٣٢ ص
(٢٠)
٣٣ ص
(٢١)
٣٥ ص
(٢٢)
٣٧ ص
(٢٣)
٣٧ ص
(٢٤)
٣٧ ص
(٢٥)
٤٤ ص
(٢٦)
٤٤ ص
(٢٧)
٤٦ ص
(٢٨)
٤٦ ص
(٢٩)
٤٧ ص
(٣٠)
٤٧ ص
(٣١)
٥٠ ص
(٣٢)
٥٢ ص
(٣٣)
٥٢ ص
(٣٤)
٥٢ ص
(٣٥)
٥٧ ص
(٣٦)
٥٧ ص
(٣٧)
٥٩ ص
(٣٨)
٦١ ص
(٣٩)
٦١ ص
(٤٠)
٦١ ص
(٤١)
٧٠ ص
(٤٢)
٧٠ ص
(٤٣)
٧٠ ص
(٤٤)
٧٥ ص
(٤٥)
٧٥ ص
(٤٦)
٧٦ ص
(٤٧)
٧٨ ص
(٤٨)
٧٨ ص
(٤٩)
٧٨ ص
(٥٠)
٨٣ ص
(٥١)
٨٣ ص
(٥٢)
٨٦ ص
(٥٣)
٨٧ ص
(٥٤)
٨٩ ص
(٥٥)
٩٠ ص
(٥٦)
٩٠ ص
(٥٧)
٩١ ص
(٥٨)
٩١ ص
(٥٩)
٩٥ ص
(٦٠)
٩٥ ص
(٦١)
٩٧ ص
(٦٢)
٩٧ ص
(٦٣)
٩٧ ص
(٦٤)
١٠١ ص
(٦٥)
١٠١ ص
(٦٦)
١٠٣ ص
(٦٧)
١٠٣ ص
(٦٨)
١٠٩ ص
(٦٩)
١٠٩ ص
(٧٠)
١١٠ ص
(٧١)
١١٢ ص
(٧٢)
١١٢ ص
(٧٣)
١١٢ ص
(٧٤)
١١٧ ص
(٧٥)
١١٧ ص
(٧٦)
١١٨ ص
(٧٧)
١١٨ ص
(٧٨)
١١٩ ص
(٧٩)
١١٩ ص
(٨٠)
١٢٢ ص
(٨١)
١٢٢ ص
(٨٢)
١٢٣ ص
(٨٣)
١٢٥ ص
(٨٤)
١٢٥ ص
(٨٥)
١٢٦ ص
(٨٦)
١٢٦ ص
(٨٧)
١٢٩ ص
(٨٨)
١٢٩ ص
(٨٩)
١٣٠ ص
(٩٠)
١٣٢ ص
(٩١)
١٣٢ ص
(٩٢)
١٣٣ ص
(٩٣)
١٣٣ ص
(٩٤)
١٣٥ ص
(٩٥)
١٣٥ ص
(٩٦)
١٣٦ ص
(٩٧)
١٣٧ ص
(٩٨)
١٣٨ ص
(٩٩)
١٣٩ ص
(١٠٠)
١٤٠ ص
(١٠١)
١٤٠ ص
(١٠٢)
١٤٥ ص
(١٠٣)
١٤٥ ص
(١٠٤)
١٤٥ ص
(١٠٥)
١٥١ ص
(١٠٦)
١٥١ ص
(١٠٧)
١٥٣ ص
(١٠٨)
١٥٥ ص
(١٠٩)
١٥٥ ص
(١١٠)
١٥٨ ص
(١١١)
١٦٠ ص
(١١٢)
١٦١ ص
(١١٣)
١٦٣ ص
(١١٤)
١٦٣ ص
(١١٥)
١٧٢ ص
(١١٦)
١٧٢ ص
(١١٧)
١٧٣ ص
(١١٨)
١٧٥ ص
(١١٩)
١٧٥ ص
(١٢٠)
١٧٦ ص
(١٢١)
١٧٦ ص
(١٢٢)
١٨١ ص
(١٢٣)
١٨١ ص
(١٢٤)
١٨٣ ص
(١٢٥)
١٨٤ ص
(١٢٦)
١٨٧ ص
(١٢٧)
١٨٧ ص
(١٢٨)
١٨٧ ص
(١٢٩)
١٩٥ ص
(١٣٠)
١٩٥ ص
(١٣١)
١٩٧ ص
(١٣٢)
١٩٧ ص
(١٣٣)
١٩٩ ص
(١٣٤)
١٩٩ ص
(١٣٥)
٢٠٤ ص
(١٣٦)
٢٠٤ ص
(١٣٧)
٢٠٤ ص
(١٣٨)
٢١١ ص
(١٣٩)
٢١١ ص
(١٤٠)
٢١٢ ص
(١٤١)
٢١٣ ص
(١٤٢)
٢١٥ ص
(١٤٣)
٢١٥ ص
(١٤٤)
٢١٥ ص
(١٤٥)
٢٢٣ ص
(١٤٦)
٢٢٣ ص
(١٤٧)
٢٢٣ ص
(١٤٨)
٢٢٦ ص
(١٤٩)
٢٢٦ ص
(١٥٠)
٢٢٦ ص
(١٥١)
٢٣١ ص
(١٥٢)
٢٣١ ص
(١٥٣)
٢٣٣ ص
(١٥٤)
٢٣٣ ص
(١٥٥)
٢٣٨ ص
(١٥٦)
٢٣٨ ص
(١٥٧)
٢٣٨ ص
(١٥٨)
٢٤٤ ص
(١٥٩)
٢٤٤ ص
(١٦٠)
٢٤٥ ص
(١٦١)
٢٤٦ ص
(١٦٢)
٢٤٨ ص
(١٦٣)
٢٤٨ ص
(١٦٤)
٢٤٨ ص
(١٦٥)
٢٥٣ ص
(١٦٦)
٢٥٣ ص
(١٦٧)
٢٥٤ ص
(١٦٨)
٢٥٤ ص
(١٦٩)
٢٦١ ص
(١٧٠)
٢٦٢ ص
(١٧١)
٢٦٢ ص
(١٧٢)
٢٦٢ ص
(١٧٣)
٢٦٤ ص
(١٧٤)
٢٦٤ ص
(١٧٥)
٢٦٥ ص
(١٧٦)
٢٦٦ ص
(١٧٧)
٢٦٨ ص
(١٧٨)
٢٦٨ ص
(١٧٩)
٢٧٣ ص
(١٨٠)
٢٧٣ ص
(١٨١)
٢٧٤ ص
(١٨٢)
٢٧٥ ص
(١٨٣)
٢٧٥ ص
(١٨٤)
٢٧٦ ص
(١٨٥)
٢٧٦ ص
(١٨٦)
٢٧٩ ص
(١٨٧)
٢٧٩ ص
(١٨٨)
٢٨١ ص
(١٨٩)
٢٨٣ ص
(١٩٠)
٢٨٣ ص
(١٩١)
٢٨٣ ص
(١٩٢)
٢٨٦ ص
(١٩٣)
٢٨٦ ص
(١٩٤)
٢٨٧ ص
(١٩٥)
٢٩٠ ص
(١٩٦)
٢٩١ ص
(١٩٧)
٢٩١ ص
(١٩٨)
٢٩١ ص
(١٩٩)
٢٩١ ص
(٢٠٠)
٢٩١ ص
(٢٠١)
٢٩١ ص
(٢٠٢)
٢٩١ ص
(٢٠٣)
٢٩١ ص
(٢٠٤)
٢٩١ ص
(٢٠٥)
٢٩١ ص
(٢٠٦)
٢٩١ ص
(٢٠٧)
٢٩٢ ص
(٢٠٨)
٢٩٢ ص
(٢٠٩)
٢٩٢ ص
(٢١٠)
٢٩٢ ص
(٢١١)
٢٩٢ ص
(٢١٢)
٢٩٢ ص
(٢١٣)
٢٩٢ ص
(٢١٤)
٢٩٢ ص
(٢١٥)
٢٩٢ ص
(٢١٦)
٢٩٢ ص
(٢١٧)
٢٩٢ ص
(٢١٨)
٢٩٢ ص
(٢١٩)
٢٩٢ ص
(٢٢٠)
٢٩٢ ص
(٢٢١)
٢٩٢ ص
(٢٢٢)
٢٩٢ ص
(٢٢٣)
٢٩٢ ص
(٢٢٤)
٢٩٢ ص
(٢٢٥)
٢٩٢ ص
(٢٢٦)
٢٩٢ ص
(٢٢٧)
٢٩٣ ص
(٢٢٨)
٢٩٣ ص
(٢٢٩)
٢٩٣ ص
(٢٣٠)
٢٩٣ ص
(٢٣١)
٢٩٣ ص
(٢٣٢)
٢٩٣ ص
(٢٣٣)
٢٩٣ ص
(٢٣٤)
٢٩٣ ص
(٢٣٥)
٢٩٣ ص
(٢٣٦)
٢٩٣ ص
(٢٣٧)
٢٩٣ ص
(٢٣٨)
٢٩٣ ص
(٢٣٩)
٢٩٣ ص
(٢٤٠)
٢٩٣ ص
(٢٤١)
٢٩٤ ص
(٢٤٢)
٢٩٤ ص
(٢٤٣)
٢٩٤ ص
(٢٤٤)
٢٩٤ ص
(٢٤٥)
٢٩٤ ص
(٢٤٦)
٢٩٤ ص
(٢٤٧)
٢٩٤ ص
(٢٤٨)
٢٩٤ ص
(٢٤٩)
٢٩٤ ص
(٢٥٠)
٢٩٤ ص
(٢٥١)
٢٩٤ ص
(٢٥٢)
٢٩٤ ص
(٢٥٣)
٢٩٤ ص
(٢٥٤)
٢٩٤ ص
(٢٥٥)
٢٩٤ ص
(٢٥٦)
٢٩٤ ص
(٢٥٧)
٢٩٤ ص
(٢٥٨)
٢٩٤ ص
(٢٥٩)
٢٩٤ ص
(٢٦٠)
٢٩٤ ص
(٢٦١)
٢٩٥ ص
(٢٦٢)
٢٩٥ ص
(٢٦٣)
٢٩٥ ص
(٢٦٤)
٢٩٥ ص
(٢٦٥)
٢٩٥ ص
(٢٦٦)
٢٩٥ ص
(٢٦٧)
٢٩٥ ص
(٢٦٨)
٢٩٥ ص
(٢٦٩)
٢٩٥ ص
(٢٧٠)
٢٩٥ ص
(٢٧١)
٢٩٥ ص
(٢٧٢)
٢٩٥ ص
(٢٧٣)
٢٩٥ ص
(٢٧٤)
٢٩٥ ص
(٢٧٥)
٢٩٥ ص
(٢٧٦)
٢٩٥ ص
(٢٧٧)
٢٩٥ ص
(٢٧٨)
٢٩٥ ص
(٢٧٩)
٢٩٦ ص
(٢٨٠)
٢٩٦ ص
(٢٨١)
٢٩٦ ص
(٢٨٢)
٢٩٦ ص
(٢٨٣)
٢٩٦ ص
(٢٨٤)
٢٩٦ ص
(٢٨٥)
٢٩٦ ص
(٢٨٦)
٢٩٦ ص
(٢٨٧)
٢٩٦ ص
(٢٨٨)
٢٩٦ ص
(٢٨٩)
٢٩٦ ص
(٢٩٠)
٢٩٦ ص
(٢٩١)
٢٩٦ ص
(٢٩٢)
٢٩٧ ص
(٢٩٣)
٢٩٧ ص
(٢٩٤)
٢٩٧ ص
(٢٩٥)
٢٩٧ ص
(٢٩٦)
٢٩٧ ص
(٢٩٧)
٢٩٧ ص
(٢٩٨)
٢٩٧ ص
(٢٩٩)
٢٩٧ ص
(٣٠٠)
٢٩٧ ص
(٣٠١)
٢٩٧ ص
(٣٠٢)
٢٩٧ ص
(٣٠٣)
٢٩٧ ص
(٣٠٤)
٢٩٧ ص
(٣٠٥)
٢٩٧ ص
(٣٠٦)
٢٩٧ ص
(٣٠٧)
٢٩٧ ص
(٣٠٨)
٢٩٧ ص
(٣٠٩)
٢٩٨ ص
(٣١٠)
٢٩٨ ص
(٣١١)
٢٩٨ ص
(٣١٢)
٢٩٨ ص
(٣١٣)
٢٩٨ ص
(٣١٤)
٢٩٨ ص
(٣١٥)
٢٩٨ ص
(٣١٦)
٢٩٨ ص
(٣١٧)
٢٩٨ ص
(٣١٨)
٢٩٨ ص
(٣١٩)
٢٩٨ ص
(٣٢٠)
٢٩٨ ص
(٣٢١)
٢٩٨ ص
(٣٢٢)
٢٩٨ ص
(٣٢٣)
٢٩٨ ص
(٣٢٤)
٢٩٩ ص
(٣٢٥)
٢٩٩ ص
(٣٢٦)
٢٩٩ ص
(٣٢٧)
٢٩٩ ص
(٣٢٨)
٢٩٩ ص
(٣٢٩)
٢٩٩ ص
(٣٣٠)
٢٩٩ ص
(٣٣١)
٢٩٩ ص
(٣٣٢)
٢٩٩ ص
(٣٣٣)
٢٩٩ ص
(٣٣٤)
٢٩٩ ص
(٣٣٥)
٢٩٩ ص
(٣٣٦)
٢٩٩ ص
(٣٣٧)
٢٩٩ ص
(٣٣٨)
٢٩٩ ص
(٣٣٩)
٢٩٩ ص
(٣٤٠)
٣٠٠ ص
(٣٤١)
٣٠٠ ص
(٣٤٢)
٣٠٠ ص
(٣٤٣)
٣٠٠ ص
(٣٤٤)
٣٠٠ ص
(٣٤٥)
٣٠٠ ص
(٣٤٦)
٣٠٠ ص
(٣٤٧)
٣٠٠ ص
(٣٤٨)
٣٠٠ ص
(٣٤٩)
٣٠٠ ص
(٣٥٠)
٣٠٠ ص
(٣٥١)
٣٠٠ ص
(٣٥٢)
٣٠٠ ص
(٣٥٣)
٣٠٠ ص
(٣٥٤)
٣٠٠ ص
(٣٥٥)
٣٠١ ص
(٣٥٦)
٣٠١ ص
(٣٥٧)
٣٠١ ص
(٣٥٨)
٣٠١ ص
(٣٥٩)
٣٠١ ص
(٣٦٠)
٣٠١ ص
(٣٦١)
٣٠١ ص
(٣٦٢)
٣٠١ ص
(٣٦٣)
٣٠١ ص
(٣٦٤)
٣٠١ ص
(٣٦٥)
٣٠١ ص
(٣٦٦)
٣٠١ ص
(٣٦٧)
٣٠٢ ص
(٣٦٨)
٣٠٢ ص
(٣٦٩)
٣٠٢ ص
(٣٧٠)
٣٠٢ ص
(٣٧١)
٣٠٢ ص
(٣٧٢)
٣٠٢ ص
(٣٧٣)
٣٠٢ ص
(٣٧٤)
٣٠٢ ص
(٣٧٥)
٣٠٢ ص
(٣٧٦)
٣٠٢ ص
(٣٧٧)
٣٠٢ ص
(٣٧٨)
٣٠٢ ص
(٣٧٩)
٣٠٢ ص
(٣٨٠)
٣٠٢ ص
(٣٨١)
٣٠٢ ص
(٣٨٢)
٣٠٢ ص
(٣٨٣)
٣٠٢ ص
(٣٨٤)
٣٠٢ ص
(٣٨٥)
٣٠٣ ص
(٣٨٦)
٣٠٣ ص
(٣٨٧)
٣٠٣ ص
(٣٨٨)
٣٠٣ ص
(٣٨٩)
٣٠٣ ص
(٣٩٠)
٣٠٣ ص
(٣٩١)
٣٠٣ ص
(٣٩٢)
٣٠٣ ص
(٣٩٣)
٣٠٣ ص
(٣٩٤)
٣٠٣ ص
(٣٩٥)
٣٠٣ ص
(٣٩٦)
٣٠٣ ص
(٣٩٧)
٣٠٣ ص
(٣٩٨)
٣٠٣ ص
(٣٩٩)
٣٠٣ ص
(٤٠٠)
٣٠٣ ص
(٤٠١)
٣٠٣ ص
(٤٠٢)
٣٠٤ ص
(٤٠٣)
٣٠٤ ص
(٤٠٤)
٣٠٤ ص
(٤٠٥)
٣٠٤ ص
(٤٠٦)
٣٠٤ ص
(٤٠٧)
٣٠٤ ص
(٤٠٨)
٣٠٤ ص
(٤٠٩)
٣٠٤ ص
(٤١٠)
٣٠٤ ص
(٤١١)
٣٠٤ ص
(٤١٢)
٣٠٤ ص
(٤١٣)
٣٠٤ ص
(٤١٤)
٣٠٤ ص
(٤١٥)
٣٠٤ ص
(٤١٦)
٣٠٤ ص
(٤١٧)
٣٠٤ ص
(٤١٨)
٣٠٤ ص
(٤١٩)
٣٠٤ ص
(٤٢٠)
٣٠٤ ص
(٤٢١)
٣٠٤ ص
(٤٢٢)
٣٠٤ ص
(٤٢٣)
٣٠٥ ص
(٤٢٤)
٣٠٥ ص
(٤٢٥)
٣٠٥ ص
(٤٢٦)
٣٠٥ ص
(٤٢٧)
٣٠٥ ص
(٤٢٨)
٣٠٥ ص
(٤٢٩)
٣٠٥ ص
(٤٣٠)
٣٠٥ ص
 
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص

تفسير الأمثل - مكارم الشيرازي، الشيخ ناصر - الصفحة ١٤٨

حتّى يغيّروا ما بأنفسهم

)[١].

كما يجب أن نوثّق علاقتنا بالسلسلة المرتبطة بالخطّ الإلهي ونوحّد صفوفنا، ونجنّد قوانا ونخلص نيّاتنا، ونكون مطمئنّين بأنّ كلّما كان العدو قويّاً، وكنّا قليلي العدّة والعدد .. فإنّنا سننتصر بالجهاد والسعي والتوكّل على الله تعالى.

وذكر بعض المفسّرين أنّ سبب نزول الآية أعلاه أنّ قسماً من المسلمين تنبّأوا أنّ الله سيفتح لهم أرض الروم وفارس، بعد ما شاهدوا بعض قرى الحجاز، إلاّ أنّ المنافقين والمرجفين قالوا لهم: أتتصوّرون أنّ فارس والروم كقرى الحجاز، وأنّ بإمكانهم فتحها، عند ذلك نزلت الآية أعلاه ووعدتهم بالنصر.

آخر آية مورد البحث ـ والتي هي آخر آية من سورة المجادلة ـ تعدّ من أقوى الآيات القرآنية التي تحذّر المؤمنين من إمكانية الجمع بين حبّ الله وحبّ أعدائه، إذ لابدّ من إختيار طريق واحد لا غير، وإذا ما كانوا حقّاً مؤمنين صادقين فعليهم إجتناب حبّ أعداء الله، يقول تعالى: (

لا تجد قوماً يؤمنون بالله واليوم الآخرين يوادّون من حادّ الله ورسوله ولو كانوا آباءهم أو أبناءهم أو اخوانهم أو عشيرتهم

).

نعم، لا يجتمع حبّان متضادّان في قلب واحد، والذين يدّعون إمكانية الجمع بين الإثنين، فإنّهم إمّا ضعفاء الإيمان أو منافقون، ولذلك نلاحظ في الغزوات الإسلامية أنّ جمعاً من أقرباء المسلمين كانوا في صفّ المخالفين والأعداء، ومع ذلك قاتلهم المسلمون حتّى قتلوا قسماً منهم.

إنّ حبّ الآباء والأبناء والاُخوان والعشيرة شيء ممدوح، ودليل على عمق العواطف الإنسانية، إلاّ أنّ هذه المحبّة حينما تكون بعيدة عن حبّ الله فإنّها ستفقد خاصيّتها.


[١]ـ الأنفال، الآية ٥٣.