فرهنگ نامه مرثيه سرايى و عزادارى سيد الشهداء - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩٤ - ٧ ناسخ التواريخ

پذيرش كردن گزارش‌هايى است كه به سادگى قابل قبول نيستند.[١]

٧. ناسخ التواريخ‌

ميرزا محمدتقى سپهر، مشهور به لسان الملك (م ١٢٩٧ ق) از شاعران و منشيان دربار قاجار است. او در كنار كار ديوانى، مأمور شد تا كتابى را درباره تاريخ جهان از آدم عليه السلام تا آن زمان، بنگارد.[٢] كتابى كه همه آنچه را گفته‌اند و امكان وقوع دارد ومحال نيست، در خود جاى دهد هر چند دور از ذهن باشد. او اين تفصيل را در بخش مربوط به امام حسين عليه السلام حفظ كرده و از اين رو «هر قصّه را كه در كتب معارف مورّخين و محدّثين»[٣] ديده، آورده است. او هر چند، گاه به گاه به نقد پاره‌اى منقولات دست مى‌يازد، اما خود نيز اشتباهات تاريخى دارد و مطالب ضعيف به كتابش راه يافته است و از اين رو با وجود استفاده اهل منبر و مرثيه از آن، نمى‌توان متفردات آن را معتبر دانست. شهيد قاضى طباطبايى اشتباهات آن را فراوان دانسته و محتويات بدون مدرك آن را قابل اعتماد ندانسته است.[٤] شهيد مطهرى نيز هر چند

[١]. گزارش‌هاى غير قابل باور مانند كشته شدن بيست و پنج هزار نفر به دست حضرت عباس و ٣٣٠ هزار نفر به دست امام حسين عليه السلام و يا قصه‌پردازى درباره چگونگى بيرون آمدن امام حسين عليه السلام از مدينه كه به زىّ پادشاهان شبيه كرده است و يا ارائه رقم ٠٠٠/ ٦٠٠/ ١ نفرى براى سپاه عمر سعد،( ص ٣٤٥).

[٢]. لغت‌نامه دهخدا: مدخل سپهر كاشانى.

[٣]. ناسخ التواريخ: ج ١ ص ٣٧٨.

[٤]. تحقيق درباره اول اربعين حضرت سيد الشهدا عليه السلام: ص ٩٧ و ص ١٢.