١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٧ - نوادر حکیم میرداماد در علم الحدیث

اجماع امامیه است، مضمون روایت ـ که از آن فرعی فقهی استفاده شده ـ عبارت است از:

طلاق بعد از ثلاثة قروء، اگر صد بار تکرار شود، باز فرد می‌تواند با زن مطلقه ازدواج نماید، در حالی که ضرورت فقه امامیه خلاف آن است؛ به نحوی که بعد از طلاق در سه مجلس نیازمند محلل است. و هرگاه طلاق نُه بار تکرار گردد، حرام ابدی خواهد بود.

صاحب وسائل می‌گوید:

محتمل است که‌ این قسمت از روایات فتوای ابن بکیر باشد و از حدیث نیست و وجه شرعی ندارد؛ البته با قرینه روایاتی از کلینی که قسمت آخر را ندارد.[١]

مرحوم شیخ طوسی در ذیل حدیث می‌گوید:

عبدالله بن بکیر چون دیده اصحابش این روایت را از وی نمی‌پذیرند آن را به زراره اسناد داده است و اشتباهی که او در امامت عبدالله بن جعفر مرتکب شده بزرگ‌تر از اشتباهی است که در إسناد به زراره مرتکب شده است.[٢]

در نهایت، میرداماد روایت را صحیح می‌داند و می‌گوید:

شذوذ خبر منافاتی با صحت آن ندارد. این خبر شاذ است؛ چون منافی و معارض عمومات قرآنی است و باید از آن اعراض کرد؛ گرچه صحیح است.[٣]

نظر نادر میرداماد این است ـ که بر خلاف دیگر فقها و حدیث دانان که‌این قسمت از روایت را محکوم به شذوذ نمی‌دانند، بلکه آن را اصلاً جزء روایت نشمرده‌اند ـ وی آن را جزء روایت صحیح، ولی شاذ می‌انگارد.

مانند آنچه گذشت، صحت روایات سکونی است که میرداماد بر آن تأکید دارد. در روایت «الماء مطهِّر ولا یُطَّهر»[٤] و همچنین روایت در مسأله «انعتاق الحمل بعتق امه»[٥]، وی می‌گوید که روایت اول و روایت وارد شده در مسأله فوق از سکونی است و صحیح است[٦].

٧. انقسام راویان به اصحاب الروایه و اصحاب اللقاء[٧]

میرداماد در تقسیمی بدیع روایان را به اصحاب الروایه و اصحاب اللقاء تقسیم می‌نماید[٨]. اصحاب الروایه


[١]. اللمعة الدمشقیة، ص ١٢٤.

[٢]. تهذیب الأحکام، ج ٨ ، ص ٣٥، ح ١٠٧.

[٣]. وسائل الشیعة، ج ٢٢، ص ١١٧.

[٤]. الاستبصار، ج ٣، ص ٢٧٦.

[٥]. الرواشح السماویة، ص ٩١.

[٦]. الکافی ج ٣، ص ١، ح ١.

[٧]. گرچه در بارۀ اصحاب الروایه و اصحاب اللقاء به طور پراکنده در موضوعات مختلف علم حدیث بحث شده، ولی عالمان علم الحدیث به عنوان تقسیمی برای راویان به گونه‌ای مستقل به آن نپرداخته‌اند.

[٨]. الرواشح السماویة، ص ٩١ .