در «نظریه تعارض شناختی» نیز به همین نکته اشاره شده است که فرد نیاز به ارزش‌مند بودن در جامعه دارد و زمانی که برچسبی بر او می‌خورد، او از طرف جامعه تحت فشار قرار می‌گیرد و در درون خویش نیز خود را شایسته احترام می‌بیند (که در هر انسانی به صورت غریزی وجود دارد). در این صورت، او بین این دو شناخت؛ شناخت خود از خویش و شناختی که جامعه با برچسب‌زدن به او دارد، تعارض پیدا می‌کند و باعث فشار روانی می‌شود.

نظریه‌پردازان برچسب‌زنی بر این باورند که دار و دسته نوجوانان کجرو با برچسب‌زنی، پای‌بندی فرد را به گروه، تقویت می‌کنند و در این صورت، فرد برچسب‌خورده، تحت فشارهای روانی قرار می‌گیرد و از طرفی، وقتی کسی کجرو پنداشته شد، جامعه، همۀ اعمال (حتی رفتارهای متعارف) و ویژگی‌های او را با بدبینی می‌نگرد و این خود، عامل و باعث وارد شدن فشارهای روانی بر فرد می‌شود.[١]

با توجه به این نظریه، زمانی که به فردی برچسب‌زده می‌شود، دچار دو شناخت متعارض از خویش می‌گردد: اول، شناختی که خودِ فرد از خودش دارد؛ و دیگری، شناختی که دیگران به او نسبت داده‌اند، و این دو با هم در تعارض است و سبب ایجاد فشارهای روانی برای فرد برچسب‌خورده می‌شود.

این مضمون، در حدیثی از امام صادق† بیان شده است. امام† در کلام نورانی خود بر تقویت روحیه یکی از یاران خود به نام ابوبصیر ـ ‌که از فشار روانی برچسب‌های روانی واردآمده بر شیعیان گله می‌کرد ـ پرداخته است. در این حدیث ـ که محمد بن سلیمان، از پدرش نقل کرده ـ می‌خوانیم:

نزد امام صادق† بودم زمانی که ابوبصیر بر امام† وارد شد... گفتم: فدایت شوم! همانا ما را ملقب به القابی کرده‌اند که کمر ما به سبب آنها، شکسته و ما به واسطه آن القاب، دل‌مرده شده‌ایم و زمام‌داران نیز به سبب همین القاب (که بر ما گذشته شده)،‌ به دلیل آنچه فقیهان آنها برایشان روایت کرده‌اند، ریختن خون ما را حلال می‌دانند. امام صادق† فرمود: «آیا (نسبت دادن شما به) رافضی را می‌گویی؟». گفتم: آری. فرمود: «نه. به خدا سوگند! آنها شما را به این نام نخوانده‌اند؛ بلکه خدا، شما را چنین نامیده است! ای ابا محمد، آیا نمی‌دانی که هفتاد مرد از بنی‌اسراییل، آن گاه که گم‌راهی فرعون و قومش برایشان ثابت شد، آنها پس به موسی† پیوستند و سپس، هدایت شدند؟... پس در لشکر موسی†، به خاطر این که فرعون را رها کرده بودند، رافضه نامیده شدند و این هفتاد نفر،‌ از جهت عبادت و شدت دوست داشتن موسی† و هارون و فرزندان آنها،‌ در لشکر موسی†، بالاترین درجه را داشتند...».[٢]

ابتدا لازم است به این نکته اشاره شود که واژه «نبز» به معنای لقب، آمده است. در مراة العقول،‌ آمده است:

[١] . سورۀ سبأ،‌ آیۀ ٤٣.

[٢] . سورۀ یونس، آیۀ ٧٨.