می‌آمدند.[١] پس روشن می‌شود که اطرافیان فرعون، صاحبان قدرت و مکنت در میان قوم خود بودند و آنان که تعیین می‌کردند چه کسی کجرو است. پس این که صاحبان قدرت، نقش تعیین‌کننده‌ای در تعیین کجرو دارند، به روشنی در این آیه، بیان شده است.

تحلیل‌های قرآن کریم، بیان فریب‌کاری‌های صاحبان غیرالهی قدرت در هدایت توده‌هاست که به دوگونه صورت می‌پذیرد: ١. عرضه ارزش‌ها و هنجارهای مطلوب خود در قالب نظام ارزشی و هنجاری مسلط؛ ٢. توسل به این نظام خودساخته برای آن که آموزه‌ها و حرکت‌های مخالف را غیرهمسو با جامعه معرفی کنند.[٢]

خداوند، ‌در آیۀ ٢٧ سورۀ زخرف، خطاب به پیامبر خداˆ می‌فرماید:

و بدین‌گونه، در هیچ شهری پیش از تو، هشداردهنده‌ای را نفرستادیم مگر آن که خوش‌گذرانان آنان گفتند: «ما پدران خود را بر آیینی یافته‌ایم و ما از پی ایشان راه سپاریم».

در همین زمینه، خداوند در آیۀ ٦ سورۀ ص، می‌فرماید:

اشرافشان به راه افتادند که: بروید و در حمایت خدایان،‌ پایداری کنید. این، چیزی است که خواسته شده.

خداوند در این آیه، از اولین برخوردهای بزرگان قریش با رسالت پیامبر خبر می‌دهد که مردم را به پایداری در حمایت از خدایانشان برمی‌انگیختند و دلیل می‌آوردند که این، رفتارِ مطلوب اجتماعی و همانی است که از افراد جامعه، خواسته شده است.

خداوند در آیۀ بعدی همین سوره، این سخن بزرگان قریش را نیز آورده است که گفتند:

ما چنین چیزی را از آخرین ملّت نشنیده‌ایم. این فقط دینی ساختگی است.

آنان همسو بودن آموزه‌های اسلام با دیگر ادیان معاصر خود را نفی می‌کردند و اسلام را دینی ساختگی می‌شمردند.[٣] همچنین خداوند در سورۀ مؤمنون فرموده است:

و اشراف قومش که کافر بودند، گفتند: ... از پدران پیشین خود، چنین [چیزی] نشنیده‌ایم.[٤]

و همچنین در سورۀ قصص می‌فرماید:

پس چون موسی، آیات روشن ما را برای آنان آورد، گفتند: ... از پدران پیشین خود، چنین [چیزی] نشنیده‌ایم.

[١]. بحارالأنوار، ج ٢٧، ص ٢٧٧، در شرح حدیث ٢٧.

[٢]. به نقل از: تحقیق منتشر نشده: گزاره‌های دینی و نظریه برچسب‌زنی.

[٣]. الکافی، ج ٨، ص ١٠١.

[٤]. گزاره‌های دینی و طبیعت اجتماعی کجروی، ص ١٤١.