مقالات فلسفی ط-صدرا
(١)
اصالت روح
١٣ ص
(٢)
قرآن و مسأله ای از حیات
٣١ ص
(٣)
توحید و تکامل
٤٥ ص
(٤)
پرسشهای فلسفی ابوریحان از بوعلی
٥٩ ص
(٥)
مقدمه
٥٩ ص
(٦)
مقام فلسفی ابوریحان
٦٤ ص
(٧)
ابوریحان یا بوعلی؟
٦٧ ص
(٨)
پرسشهای فلسفی ابوریحان از بوعلی (1)
٧١ ص
(٩)
چرا فلک بی وزن است؟
٧١ ص
(١٠)
بررسی
٧٥ ص
(١١)
بوعلی و قانون جبر در حرکت
٧٨ ص
(١٢)
به چه دلیل آسمان کون و فساد نمی پذیرد؟
٨٣ ص
(١٣)
بررسی
٨٤ ص
(١٤)
جهات ششگانه
٩٠ ص
(١٥)
بررسی
٩٢ ص
(١٦)
جزء لا یتجزّی
٩٣ ص
(١٧)
بررسی
٩٥ ص
(١٨)
پرسشهای فلسفی ابوریحان از بوعلی (2)
١٠٥ ص
(١٩)
معنی عقل بالقوه چیست؟
١٠٥ ص
(٢٠)
بررسی
١٠٦ ص
(٢١)
بررسی
١١٣ ص
(٢٢)
بررسی
١١٦ ص
(٢٣)
اما نظریه فنای قوه خیال و هر قوه دیگر غیر از قوه عاقله
١١٨ ص
(٢٤)
آیا عقل فعال منفعل هم هست؟
١١٨ ص
(٢٥)
بررسی
١١٩ ص
(٢٦)
آیا قوه عاقله بسیط کامل نیست؟
١٢٠ ص
(٢٧)
بررسی
١٢١ ص
(٢٨)
چگونه عقل صور خیالیه را مطالعه می کند؟
١٢٥ ص
(٢٩)
چه فرقی هست میان عروض معقولات و عروض وجود و وحدت؟
١٢٨ ص
(٣٠)
بررسی
١٢٩ ص
(٣١)
تجرد نفس
١٣٢ ص
(٣٢)
چه برهانی بر تجرد عقول فعّاله هست؟
١٣٥ ص
(٣٣)
بررسی
١٣٦ ص
(٣٤)
اصل تضاد در فلسفه اسلامی
١٣٩ ص
(٣٥)
تضاد و تصادم اساس تکاملها
١٤٠ ص
(٣٦)
نقش تضاد در ترکیب
١٤٠ ص
(٣٧)
تعریف دیالکتیک سازش تناقضها
١٤٣ ص
(٣٨)
نظریه فلاسفه اسلامی در تحلیل مفهوم « شدن »
١٤٤ ص
(٣٩)
الف وحدت هستی و نیستی در « شدن » و « صیرورت »
١٤٥ ص
(٤٠)
عدم به اعتبار اصلی نفس الامریت ندارد
١٥١ ص
(٤١)
اعتبار دوم عدم
١٥١ ص
(٤٢)
ب نقش تضاد در تغییر و حرکت و تکامل
١٥٦ ص
(٤٣)
نظریه اول ناسازگاریها امری عرضی و سطحی است
١٥٩ ص
(٤٤)
نظریه دوم نابجا بودن تضادها و کمال مطلوب نبودن جهان
١٦١ ص
(٤٥)
نظریه سوم اصیل بودن ناسازگاریها و مؤثر بودن آنها در تکامل
١٦٢ ص
(٤٦)
ناسازگاریها منشأ تنوع، تکامل، ترکیب، زیبایی و اعتلا هستند
١٦٢ ص
(٤٧)
توضیح نقش مثبت تضادها
١٦٣ ص
(٤٨)
سازگاری ( میل ترکیبی ) در عین ناسازگاری
١٦٤ ص
(٤٩)
تضاد، زمینه ساز حرکت
١٦٥ ص
(٥٠)
بحث حرکت
١٦٨ ص
(٥١)
تعمیم قوه و فعل در اعراض اشیاء
١٧٠ ص
(٥٢)
حرکت در فلسفه جدید غرب
١٧٣ ص
(٥٣)
جریان اندیشه تضاد و حرکت در شرق و غرب
١٧٥ ص
(٥٤)
علت « رسیدن » نه علت « رساندن »
١٧٦ ص
(٥٥)
توجیه حرکت در مغرب زمین
١٧٧ ص
(٥٦)
توضیح جهان از راه ضرورت منطقی
١٧٨ ص
(٥٧)
دیالکتیک؛ سیر از دلیل به نتیجه در ذهن و عین
١٨٢ ص
(٥٨)
ایرادهای نظریه هگل
١٨٣ ص
(٥٩)
شاگردان هگل
١٨٥ ص
(٦٠)
روابط فلسفه و عرفان
١٩١ ص
(٦١)
خلاصه
١٩٣ ص
(٦٢)
مسأله علیت
١٩٥ ص
(٦٣)
نظریه « خلق جدید » عرفا
١٩٦ ص
(٦٤)
فلسفه اسلامی پیش از ملا صدرا
٢٠٥ ص
(٦٥)
فلسفه اسلامی از میر داماد تا عصر حاضر
٢٢٤ ص
(٦٦)
حکمت صدر المتألّهین
٢٣٠ ص
(٦٧)
اصالت وجود
٢٣٦ ص
(٦٨)
وحدت وجود
٢٣٨ ص
(٦٩)
وجود ذهنی
٢٤٠ ص
(٧٠)
امکان فقری
٢٤٢ ص
(٧١)
مناط احتیاج به علت
٢٤٤ ص
(٧٢)
نحوه ارتباط معلول به علت
٢٤٥ ص
(٧٣)
حرکت جوهری
٢٤٧ ص
(٧٤)
رابطه ثابت با متغیر
٢٥٠ ص
(٧٥)
فلسفه ملا صدرا
٢٥٢ ص
(٧٦)
تکامل بشر در رهایی از شرایط مادی است
٢٥٣ ص
(٧٧)
ارتباط جهان بینی با ایدئولوژی
٢٥٣ ص
(٧٨)
اصالت وجود
٢٥٤ ص
(٧٩)
بحث حرکت
٢٥٥ ص
(٨٠)
اصل « ماده و صورت » و تکامل
٢٥٧ ص
(٨١)
مسأله اتحاد نفس و بدن
٢٥٨ ص
(٨٢)
مسأله کلیات
٢٦٠ ص
(٨٣)
مسأله اتحاد عاقل و معقول
٢٦١ ص
(٨٤)
وجود ذهنی
٢٦٣ ص
(٨٥)
حقیقت علم چیست؟ علم از اقسام وجود است
٢٦٤ ص
(٨٦)
ارزش و اعتبار علم
٢٦٤ ص
(٨٧)
تنها راه به سوی رئالیسم
٢٦٤ ص
(٨٨)
تاریخچه بحث وجود ذهنی
٢٦٥ ص
(٨٩)
سهم عرفا، حکما و متکلمین در مسأله سهم قدما
٢٦٥ ص
(٩٠)
مواضعی که حکمای اسلامی این بحث را مطرح کرده اند
٢٦٦ ص
(٩١)
تردید در مدعای حکما توسط میر سید شریف
٢٦٦ ص
(٩٢)
نظریه لاهیجی
٢٦٧ ص
(٩٣)
نظریه صدرالمتألهین
٢٦٧ ص
(٩٤)
سهم متکلمین ( نقش تخریبی )
٢٦٨ ص
(٩٥)
سهم عرفا
٢٦٨ ص
(٩٦)
نظر شیخ اشراق
٢٦٩ ص
(٩٧)
اقوال وجود ذهنی
٢٧٠ ص
(٩٨)
نظر ماهوی
٢٧٠ ص
(٩٩)
نظریه « اضافه » اشعری
٢٧٠ ص
(١٠٠)
نظر فخر رازی
٢٧١ ص
(١٠١)
اصول اقوال درباره حقیقت علم
٢٧٢ ص
(١٠٢)
ادلّه وجود ذهنی
٢٧٥ ص
(١٠٣)
خدا و جهان دیگر
٢٧٩ ص
(١٠٤)
علاقه مندی بشر به این موضوع
٢٧٩ ص
(١٠٥)
طرح مسئله خدا و جهان دیگر
٢٨٠ ص
(١٠٦)
یک مثال ساده
٢٨١ ص
(١٠٧)
یادداشتهای مقاله توحید
٢٨٥ ص
(١٠٨)
ادلّه توحید
٢٩٣ ص
(١٠٩)
دلیل اولی که حاجی در منظومه ذکر می کند این است که
٢٩٣ ص
(١١٠)
برهان دوم
٣٠١ ص
 
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص

مقالات فلسفی ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٣ - توحید و تکامل

پییر روسو علت اینکه دانشمندان زیادی به این تئوری بیدلیل و بیمعنا گرویدند ذکر نمیکند، همین قدر میگوید: حیات شناسان به این شوخیهای بیمعنا ایمان آوردند؛ اما نمیگوید چرا و به چه علت؟ مخصوصاً این نکته جالب توجه است که در این مورد خیال آنقدر قوّت داشته که یکی مدعی میشود: من شکل جوجه را در تخم مرغی که هنوز مرغ روی آن ننشسته دیدهام! و دیگری مدعی میشود: در زیر میکروسکوپ یک اسپرماتوزوئید را امتحان کرده، دیدم که یک آدم کوچک و کامل از داخل آن بیرون آمد!

به عقیده ما علت این فرض صرفاً توجیه امر خلقت است و خواستهاند از این راه ثابت کنند که هر موجود زندهای مخلوق پروردگار است. خوب، حالا چرا برای اثبات این مدعا اینطور فرض کردهاند که هر انسان بلکه هر حیوانی از روز اول که جد اعلای او به وجود آمده او هم تامّ و تمام به صورت ذره بسیار کوچک موجود بوده؟ این دیگر اثر سایه آن فکر یهودی است که بر اذهان حکومت میکرده و بدون آنکه خودشان توجه داشته باشند، طرز تفکر مخصوص به آنها داده بوده است.

حالا چقدر فرق است بین این طرز تفکر و آن طرز تفکری که آنگاه که میخواهد خالقیت خداوند را نشان بدهد میگوید: خدا است که ماده بیشکل و بیرنگ و ساده و یکنواخت را در ظرف رحم تدریجا صورتها و شکلها میدهد (هو الّذی یصوّرکم فی الارحام کیف یشاء).

نمونه دیگر: معمولًا در کتب زیست شناسی یا در کتب به اصطلاح فلسفی و حتی در کتب کلاسیک، وقتی که وارد مسأله منشأ زندگی میشوند که چگونه و به چه کیفیت در روی زمین پیدا شد، فرضیههایی- که هیچکدام از نظر علمی هنوز تأیید نشده- ذکر میکنند و اگر توجه کنید میبینید که نام یکی از آن فرضیهها را «فرضیه خلقت» میگذارند و آن فرضیه این است که هر نوعی از موجودات از اول تامّ و تمام و بدون سابقه و مقدمه آفریده شده است. قهراً معنای این تعبیر این است که اگر سایر فرضیهها صحیح باشد پس خلقتی در کار نیست. حالا باید پرسید که چه چیزی موجب شده که اگر پیدایش موجودات زنده دفعی و بدون مقدمه بود، پس خلقت تحقق پیدا کرده، و اگر آن طور نبود، خلقت و آفرینشی تحقق پیدا نکرده است؟! چه چیز موجب شده که مفهوم «خلقت» اینطور در فکر نویسندگان آن کتب، محدود به شکل خاص بشود؟ آیا جز از راه حکومت آن فکر غلط یهودی توجیه دیگری هست؟