مقالات فلسفی ط-صدرا
(١)
اصالت روح
١٣ ص
(٢)
قرآن و مسأله ای از حیات
٣١ ص
(٣)
توحید و تکامل
٤٥ ص
(٤)
پرسشهای فلسفی ابوریحان از بوعلی
٥٩ ص
(٥)
مقدمه
٥٩ ص
(٦)
مقام فلسفی ابوریحان
٦٤ ص
(٧)
ابوریحان یا بوعلی؟
٦٧ ص
(٨)
پرسشهای فلسفی ابوریحان از بوعلی (1)
٧١ ص
(٩)
چرا فلک بی وزن است؟
٧١ ص
(١٠)
بررسی
٧٥ ص
(١١)
بوعلی و قانون جبر در حرکت
٧٨ ص
(١٢)
به چه دلیل آسمان کون و فساد نمی پذیرد؟
٨٣ ص
(١٣)
بررسی
٨٤ ص
(١٤)
جهات ششگانه
٩٠ ص
(١٥)
بررسی
٩٢ ص
(١٦)
جزء لا یتجزّی
٩٣ ص
(١٧)
بررسی
٩٥ ص
(١٨)
پرسشهای فلسفی ابوریحان از بوعلی (2)
١٠٥ ص
(١٩)
معنی عقل بالقوه چیست؟
١٠٥ ص
(٢٠)
بررسی
١٠٦ ص
(٢١)
بررسی
١١٣ ص
(٢٢)
بررسی
١١٦ ص
(٢٣)
اما نظریه فنای قوه خیال و هر قوه دیگر غیر از قوه عاقله
١١٨ ص
(٢٤)
آیا عقل فعال منفعل هم هست؟
١١٨ ص
(٢٥)
بررسی
١١٩ ص
(٢٦)
آیا قوه عاقله بسیط کامل نیست؟
١٢٠ ص
(٢٧)
بررسی
١٢١ ص
(٢٨)
چگونه عقل صور خیالیه را مطالعه می کند؟
١٢٥ ص
(٢٩)
چه فرقی هست میان عروض معقولات و عروض وجود و وحدت؟
١٢٨ ص
(٣٠)
بررسی
١٢٩ ص
(٣١)
تجرد نفس
١٣٢ ص
(٣٢)
چه برهانی بر تجرد عقول فعّاله هست؟
١٣٥ ص
(٣٣)
بررسی
١٣٦ ص
(٣٤)
اصل تضاد در فلسفه اسلامی
١٣٩ ص
(٣٥)
تضاد و تصادم اساس تکاملها
١٤٠ ص
(٣٦)
نقش تضاد در ترکیب
١٤٠ ص
(٣٧)
تعریف دیالکتیک سازش تناقضها
١٤٣ ص
(٣٨)
نظریه فلاسفه اسلامی در تحلیل مفهوم « شدن »
١٤٤ ص
(٣٩)
الف وحدت هستی و نیستی در « شدن » و « صیرورت »
١٤٥ ص
(٤٠)
عدم به اعتبار اصلی نفس الامریت ندارد
١٥١ ص
(٤١)
اعتبار دوم عدم
١٥١ ص
(٤٢)
ب نقش تضاد در تغییر و حرکت و تکامل
١٥٦ ص
(٤٣)
نظریه اول ناسازگاریها امری عرضی و سطحی است
١٥٩ ص
(٤٤)
نظریه دوم نابجا بودن تضادها و کمال مطلوب نبودن جهان
١٦١ ص
(٤٥)
نظریه سوم اصیل بودن ناسازگاریها و مؤثر بودن آنها در تکامل
١٦٢ ص
(٤٦)
ناسازگاریها منشأ تنوع، تکامل، ترکیب، زیبایی و اعتلا هستند
١٦٢ ص
(٤٧)
توضیح نقش مثبت تضادها
١٦٣ ص
(٤٨)
سازگاری ( میل ترکیبی ) در عین ناسازگاری
١٦٤ ص
(٤٩)
تضاد، زمینه ساز حرکت
١٦٥ ص
(٥٠)
بحث حرکت
١٦٨ ص
(٥١)
تعمیم قوه و فعل در اعراض اشیاء
١٧٠ ص
(٥٢)
حرکت در فلسفه جدید غرب
١٧٣ ص
(٥٣)
جریان اندیشه تضاد و حرکت در شرق و غرب
١٧٥ ص
(٥٤)
علت « رسیدن » نه علت « رساندن »
١٧٦ ص
(٥٥)
توجیه حرکت در مغرب زمین
١٧٧ ص
(٥٦)
توضیح جهان از راه ضرورت منطقی
١٧٨ ص
(٥٧)
دیالکتیک؛ سیر از دلیل به نتیجه در ذهن و عین
١٨٢ ص
(٥٨)
ایرادهای نظریه هگل
١٨٣ ص
(٥٩)
شاگردان هگل
١٨٥ ص
(٦٠)
روابط فلسفه و عرفان
١٩١ ص
(٦١)
خلاصه
١٩٣ ص
(٦٢)
مسأله علیت
١٩٥ ص
(٦٣)
نظریه « خلق جدید » عرفا
١٩٦ ص
(٦٤)
فلسفه اسلامی پیش از ملا صدرا
٢٠٥ ص
(٦٥)
فلسفه اسلامی از میر داماد تا عصر حاضر
٢٢٤ ص
(٦٦)
حکمت صدر المتألّهین
٢٣٠ ص
(٦٧)
اصالت وجود
٢٣٦ ص
(٦٨)
وحدت وجود
٢٣٨ ص
(٦٩)
وجود ذهنی
٢٤٠ ص
(٧٠)
امکان فقری
٢٤٢ ص
(٧١)
مناط احتیاج به علت
٢٤٤ ص
(٧٢)
نحوه ارتباط معلول به علت
٢٤٥ ص
(٧٣)
حرکت جوهری
٢٤٧ ص
(٧٤)
رابطه ثابت با متغیر
٢٥٠ ص
(٧٥)
فلسفه ملا صدرا
٢٥٢ ص
(٧٦)
تکامل بشر در رهایی از شرایط مادی است
٢٥٣ ص
(٧٧)
ارتباط جهان بینی با ایدئولوژی
٢٥٣ ص
(٧٨)
اصالت وجود
٢٥٤ ص
(٧٩)
بحث حرکت
٢٥٥ ص
(٨٠)
اصل « ماده و صورت » و تکامل
٢٥٧ ص
(٨١)
مسأله اتحاد نفس و بدن
٢٥٨ ص
(٨٢)
مسأله کلیات
٢٦٠ ص
(٨٣)
مسأله اتحاد عاقل و معقول
٢٦١ ص
(٨٤)
وجود ذهنی
٢٦٣ ص
(٨٥)
حقیقت علم چیست؟ علم از اقسام وجود است
٢٦٤ ص
(٨٦)
ارزش و اعتبار علم
٢٦٤ ص
(٨٧)
تنها راه به سوی رئالیسم
٢٦٤ ص
(٨٨)
تاریخچه بحث وجود ذهنی
٢٦٥ ص
(٨٩)
سهم عرفا، حکما و متکلمین در مسأله سهم قدما
٢٦٥ ص
(٩٠)
مواضعی که حکمای اسلامی این بحث را مطرح کرده اند
٢٦٦ ص
(٩١)
تردید در مدعای حکما توسط میر سید شریف
٢٦٦ ص
(٩٢)
نظریه لاهیجی
٢٦٧ ص
(٩٣)
نظریه صدرالمتألهین
٢٦٧ ص
(٩٤)
سهم متکلمین ( نقش تخریبی )
٢٦٨ ص
(٩٥)
سهم عرفا
٢٦٨ ص
(٩٦)
نظر شیخ اشراق
٢٦٩ ص
(٩٧)
اقوال وجود ذهنی
٢٧٠ ص
(٩٨)
نظر ماهوی
٢٧٠ ص
(٩٩)
نظریه « اضافه » اشعری
٢٧٠ ص
(١٠٠)
نظر فخر رازی
٢٧١ ص
(١٠١)
اصول اقوال درباره حقیقت علم
٢٧٢ ص
(١٠٢)
ادلّه وجود ذهنی
٢٧٥ ص
(١٠٣)
خدا و جهان دیگر
٢٧٩ ص
(١٠٤)
علاقه مندی بشر به این موضوع
٢٧٩ ص
(١٠٥)
طرح مسئله خدا و جهان دیگر
٢٨٠ ص
(١٠٦)
یک مثال ساده
٢٨١ ص
(١٠٧)
یادداشتهای مقاله توحید
٢٨٥ ص
(١٠٨)
ادلّه توحید
٢٩٣ ص
(١٠٩)
دلیل اولی که حاجی در منظومه ذکر می کند این است که
٢٩٣ ص
(١١٠)
برهان دوم
٣٠١ ص
 
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص

مقالات فلسفی ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢ - قرآن و مسأله ای از حیات

یکی از مسائل حیات که در قرآن کریم بیان شده این است که «حیات به دست خداست، خداست که جان میدهد و جان میگیرد». قرآن کریم با این منطق خاص خود میخواهد بگوید: حیات در اختیار غیر خدا نیست؛ کسی دیگر نمیتواند حیات بدهد و بگیرد. مسئلهای که اکنون در نظر داریم بحثی از آن کرده باشیم این مسئله است.

در سوره بقره از زبان ابراهیم نقل میکند که به طاغی و جبّار زمان خود گفت:«ربّی الّذی یحیی و یمیت» [١] خدای من همان است که حیات دادن و حیات گرفتن در دست اوست، اوست که جان میدهد و جان میگیرد. در سوره ملک، خدا را اینطور توصیف میکند:«الّذی خلق الموت و الحیاة» خدایی که مرگ و زندگی را آفریده است. آیات زیادی در قرآن هست که صرفاً خدا را محیی و ممیت میداند و جان دادن و جان گرفتن را مستقیماً به خدا نسبت میدهد، یعنی غیر خدا را از حریم این عمل بیرون میکند. از همین قبیل است آیاتی که قضایای زنده کردن مردهای را به بعضی از پیغمبران نسبت میدهد که مخصوصاً قید میکند که این کار به اذن خدا میباشد؛ مثل آیه ٤٩ از سوره آل عمران:

و رسولا الی بنی اسرائیل انّی قد جئتکم بایة من ربّکم انّی اخلق لکم من الطّین کهیئة الطّیر فانفخ فیه فیکون طیرا باذن اللّه و ابرئ الاکمه و الابرص و احی الموتی باذن اللّه.

به طور کلی یکی از موارد اختلاف نظر الهیون و مادّیون همین مسئله است که الهیون مبدأ و منشأ حیات و آفریننده و خالق حیات را بیرون از ماده میدانند و مادیون خود ماده را خالق حیات میدانند؛ چیزی که هست، منطق قرآن در بیان اینکه آفریننده حیات خداست نه چیز دیگر، با منطق معمولی الهیون در این باب تفاوت باریک ولی عظیمی دارد که نمونه اعجاز این کتاب کریم است و به عقیده ما اگر دانشمندان الهی با این منطق آشنا بشوند میتوانند برای همیشه گریبان خود را از چنگال مادیین خلاص کنند و آن بیچارگان را هم از چنگال وهم و خیال و اشتباه خودشان رهایی بخشند.


[١] بقره/ ٢٥٨.