وجود ندارد و نمیتواند وجود داشته باشد، چطور؟ عارف از خدا عالم را میبیند، از بالا جهان را میبیند، غیر از فیلسوف و مردم عادی است که از پایین جهان را میبینند. آن که جهان را از پایین میبیند او قهراً تک تک و جزئی جزئی میبیند و تمام نظام را یکجا نمیتواند ببیند. در یک مجموعه، اجزاء را دیدن، یک جزء را انسان ببیند و تنها بخواهد روی آن قضاوت کند یک حکم دارد، در مجموع ببیند حکم دیگری دارد. شما زیباترین چهرهها را در نظر بگیرید؛ اگر همه این چهره را بپوشند، فقط دو رشته دندان پیدا باشد، با سر مرده هیچ تفاوتی ندارد، آدم از دیدنش وحشت میکند؛ یا فقط یک چشم را انسان ببیند، یا فقط یک ابرو را ببیند. حالا ذهن انسان از باب اینکه وقتی یک عضو را میبیند اعضای دیگر را مجسم میکند نمیگذارد که خیلی زشت به نظر جلوه کند ولی اگر انسان به آن قسمتهایی که در زیر پرده هست توجه نداشته باشد قهراً آنچنان که لااقل زیبا باید ببیند نمیبیند؛ وقتی زیباییاش آنچنان که هست جلوه میکند که همه را با یکدیگر ببیند. آن که از بالا نگاه میکند دیدش کامل است، آن که از پایین نگاه میکند دیدش ناقص است. در دید ناقص خطا میآید. وقتی که «دید» کامل شد، دیگر در این دید تمام آنچه که خطا در دید ناقص وجود داشت از بین میرود. البته حافظ رسمش هم این است که همیشه مخصوصاً دوپهلو حرف میزند که این خودش داستان مفصلی است. ولی منظورش همین است که با دید پاک «کامل» [نقصی وجود ندارد.] پیر یعنی کامل (قرینهاش در خودش است). پس غیرکامل نقص میبیند ولی کامل است که هرگز نقصی نمیبیند. چرا نمیتواند نقص ببیند؟ از باب اینکه او همه را با هم میبیند، مجموع نظام را میبیند و در مجموع نظام نقصی اساساً وجود ندارد. مجموع نظام همانی است که خودش تعبیر کرده به جلوه ذات حق، سایه ذات حق؛ و به قول خودشان ظلّ «جمیل» جمیل است، سایه «زیبا»