مديريت و فرماندهى در اسلام - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩١ - شايعه شهادت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم

از يك سو دشمن به گمان اين كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم كشته شده آماده شد «احد» را به قصد مكّه ترك گويد، و گرنه قشون فاتح قريش كه شديدترين كينه و دشمنى را نسبت به اسلام و پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم داشتند و به اين قصد هم آمده بودند كه از او انتقام بگيرند، بدون كشتن آن حضرت، احد را ترك نمى‌كردند؛ و عجب اين كه نيروى چند هزار نفرى قريش، حتّى نخواست پس از پيروزى در ميدان جنگ يك شب را به صبح برساند و تحقيق بيشترى كند، هماندم راه مكّه را پيش گرفت و حركت كرد! [١]

از سوى ديگر، خبر كشته شدن پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم سبب شد كه به دستور آن حضرت صلى الله عليه و آله و سلم عدّه‌اى از مسلمانان او را با اين كه سخت مجروح بود بالاى كوه بردند تا به مسلمانان نشان دهند كه حضرت زنده است، واين سبب شد كه فراريان بازگشتند و دور پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم جمع شدند (و اين گام ديگرى بود).

گرچه شكست در اينجا مهار شد ولى مسلمانان خسارات مالى و جانى فراوانى را متحمّل شدند؛ هفتاد تن از آنها در ميدان جنگ كشته شدند [٢] و عدّه زيادى مجروح گشتند.

امّا چنانكه خواهيم ديد از اين شكست آنچنان درس بزرگى آموختند كه ضامن پيروزى آنها در ميدانهاى آينده شد و نتيجه بسيار مثبتى به بار آورد كه در نوع خود بى‌نظير بود.

آرى شك نيست كه آنچه در جنگ احد پيش آمد، براى درهم كوبيدن هر سپاهى در

[١]- سيره ابن هشام، ج ٣، ص ٨٢.

[٢]- ابن اسحاق شهداى احد را ٦٥ نفر شمرده است (سيرة النّبى، ج ٣، ص ٧٥-/ ٨٠)- ابن هشام پنج نفر ديگر را به عنوان استدراك به آن افزوده است؛ ابن قتيبه دينورى مى‌گويد روز احد چهار نفر از مهاجران و ٧٠ نفر از انصار به شهادت رسيدند- ابن ابى الحديد از واقدى نقل كرده است تنها از انصار ٧١ نفر به شهادت رسيدند و چهار نفر از قريش و شش نفر هم از ديگران، جمعاً مى‌گويد ٨١ تن بوده‌اند (طبقات، ج ٢، ص ٤٢ و ٤٣- شرح نهج البلاغه، ج ٣، ص ٤٠٠).