مديريت و فرماندهى در اسلام - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٦ - ٢- برنامهريزى
امكانپذير نخواهد بود؛ و بدون سازماندهى، وصول به هدف، مشكل يا غير ممكن است.
برنامهريزى بايد واجد شرايط زير باشد:
الف- برنامه، بايد دقيق و از نظر كيفى و كمّى كاملًا روشن باشد.
ب- برنامه بايد از هر گونه ابهام و كلّى گوئى خالى و تماماً جنبه عملى و عينى داشته باشد.
ج- در برنامهريزى بايد نيروهاى انسانى لازم براى انجام هر كار، هزينهها، و ابزار و وسائل مورد نياز، دقيقاً محاسبه شود، و براى هر مرحله و هر مقطع، آنچه لازم است پيشبينى گردد.
د- در برنامهريزى بايد زمانبندى مورد توجّه قرار گيرد، به طورى كه نه وقت بيهوده تلف شود و نه حجم برنامه، بيش از مقدار وقت باشد.
ه- در برنامهريزى بايد هميشه محلّى براى «حوادث پيشبينى نشده» در نظر گرفته شود، چرا كه بسيار مىشود كه «مديران» و «فرماندهان» در جريان عمل با مشكلات پيشبينى نشدهاى رو به رو مىشوند كه اگر آمادگى براى روياروئى با آن نداشته باشند، و به هنگام برنامهريزى اين مسائل مورد توجّه آنها قرار نگرفته باشد كارشان به بن بست مىكشد و درمانده مىشوند.
اگر به داستان جنگ احزاب و مسأله حفر آن خندق عظيم به گرد مدينه كه نه عابر پياده به آسانى مىتوانست از آن بگذرد، و نه سواران مىتوانستند از روى آن بپرند، آن هم در مدّتى كوتاه و با وسائل بسيار بسيار ابتدائى، بينديشيم، و مديريّت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم را در اين زمينه و كيفيّت تقسيم اين كار را ميان يارانش بنگريم، به دقّت و ظرافت در برنامهريزى پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم پى مىبريم و جالب اين كه تا كار خندق پايان يافت، دشمن هم از راه رسيد! [١]
[١]- ابن هشام، ج ٣، صفحه ٢٢٤ به بعد.