اسناد لانه جاسوسی آمریکا - دانشجویان مسلمان پیرو خط امام - الصفحة ٧٢٣ - علی شایگان ٢ نظر مشورتی و امنیتی سفارت راجع به دکتر شایگان و خانواده اش

آموزش و پرورش بود.

موقعی که دکتر شایگان وزیر آموزش و پرورش بود به عوامل حزب توده در این وزارتخانه در تمام

جنبه ها قدرت داد. در یکی از کنفرانسهایی که در سال ١٣٢٨ (١٩٤٩) در خانه خودش تشکیل شده بود

سخنرانی کرد و در این سخنرانی گفت: «در طول مدتی که من وزیر آموزش و پرورش بودم به هیچ وجه

اجازه ندادم که حقوق اعضای حزب توده در این وزارتخانه پایمال شود. من از دستورات قوام السلطنه

(نخست وزیر موقت ایران) و رهبران حزب دمکرات مبنی بر تحت فشار قرار دادن عوامل حزب توده

سرپیچی کردم، با دست خودم نوشتم که تحت فشار قرار دادن عوامل حزب توده غیرممکن است.»

در سال ١٣٢٧ (١٩٤٨) و بعد از واقعه ١٥ بهمن (چهارم فوریه ١٩٤٨) وی وکیل مدافع تعدادی از

عوامل حزب توده در دادگاهها بود. در موقعی که انتخابات مجلس سال ١٣٢٨ در شرف انجام بود، وی

یک گروه سیاسی تحت عنوان «مبارز» (Fighter)که اعضایش اکثرا اعضای حزب غیرقانونی توده بودند،

تشکیل داد.

در سال ١٣٣٠ (١٩٥١) بوسیله رهبران انجمن صلح دعوت شد تا رهبری این انجمن را به عهده بگیرد

و او رضایت خود را مبنی بر قبول این دعوت اعلام کرد.

در یکی از مدارک موجود در پرونده اش به تاریخ ١٣٣٠ (١٩٥١) نوشته شده است که وی مورد اعتماد

مقامات روسی هست و توده ایها فقط از وی در میان هیئتی که به لاهه رفته است پشتیبانی می کنند. در زمان

نخست وزیری دکتر مصدق، وی و دکتر فاطمی (وزیر امور خارجه دکتر مصدق که بعدا اعدام شد) از

دکترین حزب توده پشتیبانی می کردند و آزادی عملی که در آن زمان به توده ایها داده شده بود تا حدودی بر

اثر اقدامات آنها بود.

دکتر شایگان همچنین یکی از اعضای کمیته ٨ نفره بود و یکی از کسانی بود که پروژه ٨ نفره را طرح

کرد (پروژه ای که حقوق و اختیارات سلطنت را کاهش دهد). همچنین وی در گذرانیدن قوانینی که در

زمان دکتر مصدق وضع شده بود شرکت داشت. او در گذرانیدن قانون تقسیمات سیاسی کشور» در زمانی

که دکتر صدیقی وزیر کشور بود، نیز نقش داشت.

دکتر شایگان عامل اصلی برگزاری رفراندم بود. او اولین سخنران میتینگ ٢٥ مرداد ١٣٣٢ در میدان

بهارستان بود. (مجلس ایران در میدان بهارستان قرار دارد) وی یکی از مخالفان سرسخت سلطنت

می باشد و گوینده جمله معروف: «ادیان زیر بار تغییر و تحول می روند چرا نباید دولتها زیر بار تغییر و

تکامل نروند.» می باشد. موقعی که دکتر مصدق به دادگاه بین المللی لاهه رفت دکتر شایگان همراه وی بود.

وی دکتر مصدق را در مخالفتش با سلطنت و شاه راهنمائی می کرد. امضای دکتر شایگان اولین امضاء زیر

اعلامیه رسوای ٣٠ تیر (٢١ ژوئیه ١٩٥٢) می باشد. بعد از واقعه ٣٠ تیر وی سخنرانی شدیدی علیه دربار و

مجلس شانزدهم نمود. وی یکی از اعضای کابینه دکتر مصدق بود. آزادی عمل و قدرتی که وی به عوامل

حزب توده در دوران دوم نخست وزیری مصدق داده بود کشور را در آستانه نابودی قرار داد.

بعد از قیام ٢٨ مرداد ١٣٣٢ (١٩ اوت ١٩٥٣) وی به خاطر فعالیتهایش برای براندازی اساس کشور و

تحریک مردم به مسلح شدن و جنگیدن علیه سلطنت، تحت پیگرد قانونی قرار گرفت دادگاه تجدید نظر

نظامی وی را به ده سال زندان با اعمال شاقه محکوم کرد و رأی دادگاه نیز تأیید شد.

پس از مدتی که در زندان بود بوسیله اعلیحضرت شاهنشاه بخشیده شد و از زندان آزاد شد. در سال