معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٣٤
معرفي کتاب
پاکدامن یوسف
نام کتاب: زنان در عرصه عمومي
نويسنده: دکتر محمد عبداللهي
تهران: انتشارات جامعهشناسان/ چاپ اول ١٣٨٧
اين کتاب، در دومين جشنوارهي انتخاب برترينهاي پژوهش و نوآوري در حوزهي شهري، در آذرماه ١٣٨٧ بهعنوان اثر برتر انتخاب شده است. مشارکت مدني زنان در ايران، موضوع اصلي مورد توجه در اين کتاب است. منظور از مشارکت مدني، همکاري زنان ايراني با نهادهاي مدني غيروابسته به دولت و يا عضويت آنان در اين گونه نهادهاست. اهميت بحث مشارکت زنان، همانطور که نويسنده متذکر ميشود، از آن روست که بدون مشارکت زنان که نيمي از جمعيت هر کشوري را تشکيل ميدهند، هيچ جامعهاي نميتواند به اهداف توسعهي خود دست يابد. دکتر عبداللهي، در مقايسهي مشارکت مردان و زنان در ايران مينويسد: زنان در مقايسه با مردان وضعيت نامطلوبتري دارند؛ بهطوري که فقط ٢٠ درصد زنان با نهادهاي مدني همکاري ميکنند و نسبت زناني که در اين نهادها عضويت دارند از ١٢ درصد کل زنان ايراني تجاوز نميکند. اين امر، معلول مجموعهي به هم پيوستهاي از شرايط و عوامل تاريخي، جغرافيايي، اقتصادي، سياسي، اجتماعي، فرهنگي، قومي، خانوادگي، موقعيتي، نقشي، شخصيتي و... است که در اين کتاب سهم هر يک از آنها در تبيين و پيشبيني مشارکت مدني زنان تعيين شده است. براساس يافتههاي اين پژوهشگر، زنان ايراني براي ارتقاي ميزان مشارکت مدني خود با چالشهاي متنوع و عديدهاي روبهرو هستند. در اين کتاب، علاوه بر توصيف و تبيين کم و کيف مشارکت مدني زنان، عوامل و موانع اصلي و سهم هر يک از آنها در تغيير و پيشبيني مشارکت مدني زنان تعيين و براساس يافتههاي علمي، نوعي استراتژي فراگير و عام و در قالب آن راهبردهاي مناسبي در جهت ارتقا و بهبود کم و کيف مشارکت مدني زنان ارائه شده است.
نام کتاب: مغز زنانه؛ بحثي دربارهي ويژگيهاي جسمي و رواني زنان
نويسنده: لوآن بريزندين
مترجمان: محسن دهقاني و سهيلا
تهران: انتشارت رشد/ چاپ اول بهار ١٣٩١
«مغز زنان» کتابي است تخصصي، اما به زبان بسيار ساده. آنچه کتاب را جذابتر ميکند اين است که نويسندهي آن، زني است که در مقام پزشک متخصص در جايجاي کتاب با خواننده، همچون کسي سخن ميگويد که خود، اين يافتههاي علمي را در گذر زندگي و تا رسيدن به سالهاي پيري تجربه کرده است. اين کتاب، کوشيده است به مدد يافتههاي عصبشناختي، زيستشناختي، ژنتيک و روانشناختي به خواننده کمک کند تا باورهايش را دربارهي دنياي زيست- روانشناختي زنان، دوباره محک بزند و برخي از آنها را راستآزمايي کند.
کتاب با توجه به مراحل مختلف رشد در طول چرخهي زندگي، از شکلگيري نطفه تا پيري نوشته شده است. نويسنده با ظرافت و البته پشتوانهي علمي قوي، به تبيين بنيادهاي عصبشناختي و زيستشناختي ميپردازد. نويسندهي دانشمند کتاب، در فهرست منابع خود از حدود هزار اثر علمي ياد کرده و مطالب کتاب را با بيش از ٢٥٠ يادداشت علمي همراه کرده است تا بر خوانندگان نکتهسنج معلوم شود که اگر کتاب با زباني ساده و گيرا نوشته شده است به اين معنا نيست که غيرعلمي و سطحي است.
نام کتاب: نظام حقوق زن در اسلام
نويسنده: استاد مرتضي مطهري
تهران: انتشارات صدرا/ چاپ شصتم/ ارديبهشت ١٣٩١
اين کتاب، مجموعه مقالاتي است که متفکر شهيد استاد مرتضي مطهري در طي سالهاي ١٣٤٥ و ١٣٤٦ در مجلهي «زن روز»، تحت عنوان«زن در حقوق اسلامي» منتشر کرد که توجه فراواني را نيز در آن سالها به خود جلب کرد. استاد مطهري در مقدمهي کتاب مينويسد: چنين فرض شده که مسئلهي اساسي در زمينهي «نظام حقوق خانوادگي»، «آزادي زن» و «تساوي حقوق زن با مرد» است. در حالي که از نظر ما اساسيترين مسئله در اين زمينه اين است که آيا نظام خانوادگي، نظامي است مستقل از ساير نظامات اجتماعي و منطق و معياري جدا از منطقها و معيارهايي دارد که در ساير تأسيسات اجتماعي به کار ميرود؟ يا اينکه نه، هيچگونه تفاوتي ميان اين واحد اجتماعي با ساير واحدها نيست و بر اين واحد، همان منطق و همان فلسفه و همان معيارها حاکم است. استاد مطهري در ادامه به اين ترديد و پرسش پرداخته و حقوق زن در اجتماع را به پرسش ميگذارد که آيا اساساً حقوق طبيعي و انساني زن و مرد همانند و متشابه است يا ناهمانند و نامتشابه؛ به عبارت ديگر، سؤال آن است که آيا حقوق، دوجنسي است يا يک جنسي؟ استاد شهيد، در پاسخ به اين پرسش، تاريخ غرب را از دورهي روشنگري به بعد مورد تأمل قرار ميدهد و اين پرسش را مطرح ميکند که چرا انديشمندان غرب، نظير ژانژاک روسو، ولتر، منتسکيو و... در تبيين حقوق بشر، به اين مسئلهي اساسي در نظام حقوق خانوادگي بيتوجهي کردند. اين کتاب ارزشمند، در يازده فصل تدوين شده است: ١.خواستگاري و نامزدي ٢. ازدواج موقت ٣. زن و استقلال اجتماعي ٤. اسلام و تجديد زندگي ٥. مقام انساني زن از نظر قرآن ٦. مباني طبيعي حقوق خانوادگي ٧. تفاوتهاي زن و مرد ٨. مهر و نفقه ٩. مسئلهي ارث ١٠. حق طلاق ١١. تعدد زوجات.
نام کتاب: نوانديشي ديني و مسئلهي زن
نويسنده: مهدي مهريزي
قم: انتشارات صحيفهي خرد/ چاپ اول ١٣٨٧
بهترين و درخشانترين آثار در حوزهي علوم انساني، همواره آثاري بودهاند که مبناي شخصي داشتهاند. نويسنده در مقدمهي کتاب عنوان ميکند که محتواي کتاب به مسئله و دغدغهي شخصي او برميگردد که يک دهه ذهن او را به خود مشغول داشته است. «مهدي مهريزي» در مقدمهي چهل صفحهاي که براي کتابش نوشته است، ابتدا به چيستي نوانديشي ديني پرداخته و سپس مسئلهي زن را به پرسش گذاشته است که اساساً آيا حقيقتي به نام مسئلهي زن وجود دارد؟ و اگر وجود دارد علت آن چيست؟ نويسنده، پاسخ انديشمندان موافق و مخالف به مسئلهي زن را در سه دسته طبقهبندي ميکند و خود موافق آن است که واقعيتي به نام«مسئلهي زنان» وجود دارد.
وي در ادامه، به راهحلهاي ديني در مسئلهي زن ميپردازد و مجموع اين راهحلها را در قالب پنج رأي و نظر جمعبندي ميکند. ساختار اين کتاب، پس از مقدمه در دو بخش مطالعات نظري و مطالعات تطبيقي سامان يافته است. در بخش مطالعات نظري، سه فصل جاي دارد: ١. رويکردهاي مذهبي در تاريخ معاصر ايران دربارهي زن ٢. آسيبشناسي پژوهشهاي فقهي دربارهي زنان ٣. اصول و قواعد مطالعه در منابع ديني دربارهي زن؛ بخش دوم که مطالعات تطبيقي نام گرفته است، نمونههايي از مسائل زنان در قرآن، سنت و فقه با توجه به مطالب بخش نخست مورد بازخواني قرار گرفته است.
نام کتاب: زن در تاريخ و انديشهي اسلامي
نويسنده: دکتر فتحيه فتاحيزاده
قم: انتشارات مؤسسهي بوستان کتاب/ چاپ اول ١٣٨٦
کتاب«زن در تاريخ و انديشهي اسلامي»، کتاب برگزيدهي سال حوزه در سال ١٣٨٤ و کتاب برگزيدهي سال قرآني در سال ١٣٨٥ بوده است. اين اثر کوشيده است با جامعنگري و با تکيه بر«شريعت» جايگاه و شخصيت واقعي زن را ترسيم کند. نويسنده در مقدمهي کتاب، اهداف اصلي خود از نگارش کتاب را چنين برميشمارد: بررسي نقش تاريخي اسلام در احياي شخصيت زن؛ کشف آموزههاي قرآني دربارهي شخصيت زن؛ محک زدن آرا و انديشههاي مسلمانان دربارهي شخصيت زن؛ بررسي مقايسههاي انديشهي ديني در مسئلهي شخصيت زن با ساير مکتبها. کتاب در مجموع از شش فصل تشکيل شده است. در فصل اول که زن در گذرگاه تاريخ نام گرفته است، نويسنده ابتدا تلاش کرده گزارشي از شخصيت زن در تمدنهاي گوناگون بشري و آيينهاي گوناگون ارائه دهد. سپس در دو بخش ديگر اين فصل، زن در جاهليت نخستين و جاهليت مدرن مورد تحليل قرار گرفته است. فصل دوم، به نقش تاريخي اسلام در احياي شخصيت زن پرداخته است. در فصل سوم که به مباني شخصيت زن از ديدگاه اسلام اختصاص يافته است، صرفاً آياتي جستوجو شده است که بهطور مستقيم زن و مرد را مورد خطاب قرار داده است و از اين ميان، آياتي که به نحوي با شخصيت زن گره خورده، مورد توجه بيشتري واقع شده است. فصل چهارم به تفاوتها و تمايزهاي جسمي و رواني زن و مرد پرداخته و ديدگاههاي مختلف دربارهي نابرابري زن و مرد را در چهار دسته طبقهبندي کرده است. فصل پنجم، مهمترين علل و عوامل تنزل جايگاه زن را مطالعه ميکند. فصل ششم به تجلي شخصيت زن در تاريخ انبيا پرداخته است و زناني نظير همسر ابراهيم-عليهاالسلام-، دختران لوط، مادر، خواهر و همسر موسي-عليهاالسلام-، حضرت مريم-عليهاالسلام- و حضرت فاطمه-عليهاالسلام- که نقش برجستهتري در تاريخ بشر ايفا کردهاند با تکيه بر آيات قرآن و نظريات مفسران معرفي شدهاند. نويسنده، براي استواري بحث به منابع بسياري در توضيح و نقد مفسران مراجعه کرده است.
نام کتاب: زن و آزادي
نويسنده: آيتالله سيدرضا صدر
قم: انتشارات مؤسسهي بوستان کتاب/ چاپ اول ١٣٨٦
موضوع بحث اين کتاب، آزادي زن است. آيا آزادي زن- به معناي حضور بيقيد و بند در جامعه- از نظر اجتماعي خوب است؟ آيا براي جامعهي بشري سودمند است؟ آيا به سود خود زنهاست؟ اينها سؤالهايي که نويسندهي دانشمند سعي کرده است با رعايت اصل بيطرفي و دوري از احساسها و تعصب به آنها پاسخ دهد. نويسنده، فقيهي عاليمقام و داراي مراتب عالي اجتهاد است؛ اما در اين کتاب، آزادي زن را از منظر ديني مورد تأمل قرار نداده، بلکه همانطور که عنوان شد، بيطرفي را در بحث و استدلال کاملاً رعايت کرده است.
«آيتالله صدر» در سرآغاز کتاب، چندين بار توجه ميدهد که بحث او ناظر بر آزادي زن در عرصههاي سياسي، حقوقي، فردي و اجتماعي نيست، بلکه روابط بيقيد و بند به لحاظ پوشش و رفتار مورد نظر او است. در اين کتاب، حدود چهل واقعيت تاريخي از تجارب اجتماعي در زمينهي روابط زن و مرد بازگو شده و در ادامه، نويسنده نظر خود را دربارهي آنها بيان کرده است. واقعيتهايي که هر روز نمونههايي از آنها در صفحات حوادث روزنامهها نوشته ميشوند. حضرت آيتالله صدر، در سال ١٣٧٣ درگذشته و اين کتاب به اهتمام «سيدباقر خسروشاهي» گردآوري شده است.