امام صادق٧ دربارۀ این کلام خداوند که: «ای پیامبر! با منافقان به جهاد با کفار بپرداز» فرمود: آیۀ شریفه این‌گونه نازل شده است: پس رسول خدا٦ با کفار نبرد کرد و علی٧ با منافقان، و جهاد علی٧ نیز جهاد پیامبر٦ است.[٣٥١]

برخی دیگر از متون نیز با در تقدیر گفتن «باء» استعانت، جهاد پیامبر٦ با منافقان را به واسطۀ امام علی٧ دانسته‌اند؛ چنان‌که طبرسی; آورده است:

و روى فی قراءة أهل‌البیت: Gجاهد الکفار بالمنافقینF قالوا لأنّ النبی٦ لم‌یکن یقاتل المنافقین و إنّما کان یتألفهم؛

در قرائت اهل‌بیت: چنین روایت شده است که: «با منافقان، به جهاد کفار بپرداز!» زیرا پیامبر٦ با منافقان نجنگیده بود، بلکه تنها به تألیف قلوب آنان می‌پرداخت.[٣٥٢]

بنابراین، در جمع‌بندی کلی می‌توان چنین بیان کرد که رسول اکرم٦ نیز به آیۀ مزبور عمل کردند، اما با مصداقی متفاوت از مفهوم جهاد؛ چنان‌که مصداقی که امیرمؤمنان٧ نیز عملی کرد، با توجه به شرایطی بود که در زمان رسول اکرم٦ مهیا نگردیده بود؛ از این رو باید گفت، شدتِ عملی که امیرمؤمنان٧ با منافقان داشت، مربوط به خصوصیات فردی ایشان نبود، بلکه تابع مقتضیات و شرایط زمان ایشان بود. با وجود این، مطالعۀ مصادیق رفتاری امیرمؤمنان٧ و نحوۀ مواجهۀ ایشان با منافقان می‌تواند تصویر روشنی از موضع‌گیری امام٧ را به نمایش درآورد.

١. افشا و روشن‌گری[٣٥٣]

یکی از روش‌هایی که امیرمؤمنان٧ در برخورد با منافقان در پیش گرفته بود، افشای واقعیِ چهره‌ای بود که آنان به دروغ نزد مسلمین به نمایش گذارده بودند؛ چنان‌که حضرت در برخی مکاتبات خود با معاویه، به این مهم دست زد و چهرۀ منفور وی را برای مخاطبان آشکار کرد، چراکه معاویه با شست‌وشوی مغزیِ مردم و وارونه نشان

[٣٥١]. تفسیر نورالثقلین، ج‌٢، ص٢٤٢؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج‌٥، ص٤٢٩.

[٣٥٢]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‌٥، ص٧٧؛ تفسیر نور الثقلین، ج‌٢، ص٢٤١.

[٣٥٣]. با توجه به آن‌که چهرۀ شاخص و برجستۀ نفاق در دورۀ امیرمؤمنان٧، معاویه بوده است، تنها ابعاد مواجهۀ امام٧ با این فرد، مورد بررسی قرار گرفته و جنبه‌های مختلف مواجهۀ امیرمؤمنان٧ با این شخصیت تبیین شده است.