حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١١ - مقایسه و تحلیلِ مواجهۀ رسول اکرم٦ و امیرمؤمنان٧ با منافقان
دستکم در جنگ «صفین»
با منافقان روبهرو شد. علاوه بر این، تأمل در برخی
آیات مربوط به منافقان، چراییِ تفاوت دو شیوۀ یادشده
را برجستهتر میکند، چراکه در آیۀ ٩ سورۀ «تحریم» و
نیز آیۀ ٧٣ سورۀ «توبه»، دستور «جهاد» با منافقان صادر شد
و با تعبیر Gوَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْF، این معنا مورد تأکید
قرار گرفت.[٣٤٨]
اینک پرسش اساسی این است که چرا رسول اکرم٦
دربارۀ منافقان، مدارا فرمودند و در ظاهر به این آیۀ
شریفه عمل نکردند؟
برخی مفسران شیعه در تفسیر این آیه، به موضعگیری مسالمتآمیز پیامبر٦ در برابر منافقان اشاره کرده و با تحلیل واژگانیِ جهاد، مواجهۀ پیامبر٦ را در راستای آیۀ شریفه قلمداد کردند؛ چنانکه علامه طباطبائی «جهاد» و «مجاهدت» را به معنای بذل نهایت درجۀ کوشش در مقاومت دانسته است، چه به زبان باشد و چه به دست، که گاه به کارزار منتهی میشود.[٣٤٩]
آیتالله مکارم شیرازی نیز در تفسیر نمونه آورده است:
مراد از جهاد با منافقان، همان توبیخ، سرزنش، تهدید، انذار و رسوا ساختن آنها و یا در بعضی موارد، تألیف قلوب آنهاست، زیرا مسلماً پیامبر٦ با منافقان جهاد مسلحانه نداشت، چه اینکه «جهاد» معنای وسیع و گستردهای دارد و هر گونه تلاش و کوشش را شامل میشود. تعبیر به Gوَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْF (بر آنها سخت بگیر و خشونت کن) نیز اشاره به خشونت در سخن و افشاگری و تهدید و مانند آن است که همگی مبارزۀ غیرمسلحانه است.[٣٥٠]
بررسیِ روایات تفسیری اهلبیت: در این باره، تحلیل
دیگری را فراروی محققان قرار میدهد، زیرا
برخی متون با ذکر قرائت متفاوتی از آیه، جهاد با کفار را مخصوص
پیامبر٦ و جهاد با
منافقان را مخصوص امام علی٧
دانستند؛ چنانکه روایت
شده است:
عن أبیعبدالله٧ فی قوله: Gیَا أَیُّهَا النَّبِیُّ جَاهِدِ الْکُفَّارَ وَالْمُنَافِقِینَF، قال: هکذا نزلت، فجاهد رسولالله٦ الکفار و جاهد علی٧ المنافقین فجهاد على٧ جهاد
[٣٤٨]. Gیا أَیُّهَا النَّبِیُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصیرF؛ توبه، آیۀ ٧٣؛ تحریم، آیۀ ٩.
[٣٤٩]. المیزان فی تفسیر القرآن، ج٩، ص٣٣٩.
[٣٥٠]. تفسیر نمونه، ج٨، ص٤١.