حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٦٨ - خاستگاه رواییِ شرایط راوی در ارزشگذاری رجالیان کهن

وی وفادار بود، چه این‌که اگر چنین باشد، می‌توان با استفاده از این روایت مطلق، روایات نبوی را حجت شمرد، در حالی که احدی از بزرگان حدیث و فقه شیعه، این‌گونه نظر نداده‌اند.

هم‌چنین گمان‌های بر این استوار است که مقصود امام صادق٧ در روایت مزبور، همان کتاب علی٧ است که بخش‌هایی از آن نزد عامه بوده است.[٢٠٤] اگر این گمانه را بپذیریم، استناد به روایت فوق، اخص از مدعا خواهد شد.

وثاقت؛ شرط جامع (دربردارندۀ تمام شروط)

وثاقت، دربردارندۀ تمام شروط پیش‌گفته است. به راویان راست‌گویی که مورد اعتماد هستند و از دانش کافی در شناخت روایات شیعی برخوردارند، «ثقه» می‌گویند. شاید بتوان گفت، وثاقت فراتر از صداقت است. راوی وقتی مورد اعتماد است که شرایط متعدد روایت‌گری در او جمع شده باشد. یکی از این شرایط می‌تواند صداقت، علم به تقیه، آگاهی از اسرار درون‌گروهی، وابستگی‌های مذهبی و نظایر آن بوده باشد. پرسش شیعیان از امامان: دربارۀ راویان، این مطلب را آشکارتر می‌کند.

در بیانات امام باقر و امام رضا٨، واژۀ «ثقه» برای راویانی به کار برده شده است.[٢٠٥] حسن بن علیّ بن یقطین از امام رضا٧، برای پرسش‌های دینی‌اش چاره‌جویی می‌کند و می‌خواهد بداند که «یونس بن عبدالرحمن» فردی ثقه است تا مشکلات علمی‌اش را پاسخ‌گو باشد یا نه؟[٢٠٦]

و امام هادی٧ در‌بارۀ «عمری» و فرزندش دقیقاً همین عبارت «ثقه» را به کار می‌برد و گفتار آن دو را برابر سخن خویش قلمداد می‌کند.[٢٠٧] و با استفاده از عبارت‌های هم‌نشین در این متن، می‌توان «ثقه» را «امین و عالم در علوم اهل‌بیت:» دانست.[٢٠٨] در


[٢٠٤]. آیة‌الله مددی بر این باور است که مقصود از «ما رووه عن علی٧» همان کتاب علی است. و منظور از کتاب علی٧ نیز صرفاً کتاب علی مشهور که به عنوان میراث امامت است نبوده است، بلکه مجموعه‌ای از روایات امام علی٧ است که علی بن عبید‌الله بن ابی‌رافع آن را گردآوری کرده است (بیانات شفاهی استاد در مباحث مربوط به میراث مکتوب شیعه).

[٢٠٥]. اختیار معرفة الرجال، ج١، ص١٢٢، ش١٩٣ و ص٤٩٠، ش٩٣٥.

[٢٠٦]. همان، ج٢ ص٧٨٤ ح٩٣٥؛ بحارالأنوار، ج٢، ص٢٥١، ح٦٧ .

[٢٠٧]. الکافی، ج١، ص٣٣٠، ح١؛ الغیبة (طوسی)، ص٢٤٣، ح٢٠٩ و ص٣٦٠، ح٣٢٢.

[٢٠٨]. الکافی، ج١، ص٣٣٠، ح١؛ الغیبة (طوسی)، ص٢٤٣، ح٢٠٩ و ص٣٦٠، ح٣٢٢ (فإنّهما الثقتان المأمونان).